Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z orzecznictwa TSUE

4 lutego 2020

NR 181 (Styczeń 2020)

Trzej prawnicy przeciw rządowi

45

Trybunał Sprawiedliwości UE (piąta izba) wydał wyrok w sprawie C-264/18. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczył ważności art. 10 lit. c i art. 10 lit. d ppkt i, ii i v dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylającej dyrektywę 2004/18/WE (Dz. U. z 2014 r., L 94, s. 65). 

Wniosek złożono w ramach sporu pomiędzy prawnikami P., N. i S. a Radą Ministrów Belgii w przedmiocie wykluczenia przez ustawodawstwo belgijskie, transponujące przepisy dyrektywy 2014/24, niektórych usług prawnych z procedur udzielania zamówień publicznych. 

Skarżący w postępowaniu głównym P., N. i S., będący adwokatami i osobami posiadającymi wykształcenie prawnicze, 16 stycznia 2017 r. wnieśli do sądu odsyłającego, Grondwettelijk Hof (trybunału konstytucyjnego Belgii), skargę o stwierdzenie nieważności przepisów ustawy o zamówieniach publicznych, które wykluczają niektóre usługi prawne, a także niektóre usługi arbitrażowe i pojednawcze z zakresu stosowania tej ustawy. Skarżący w postępowaniu głównym podnoszą, że przepisy te, wyłączając wymienione w nich usługi z zakresu stosowania zasad, przewidzianych tą ustawą, dotyczących udzielania zamówień publicznych, prowadzą do nieuzasadnionego odmiennego traktowania.

Sąd odsyłający uważa, że powstaje pytanie, czy wykluczenie tych usług z postępowań przetargowych narusza założone przez prawodawcę Unii Europejskiej przy przyjmowaniu dyrektywy 2014/24 cele odnoszące się do pełnej konkurencji, swobody świadczenia usług i swobody przedsiębiorczości oraz czy zasady pomocniczości i równego traktowania nie powinny były prowadzić do harmonizacji przepisów prawa unijnego również w odniesieniu do tych usług. Zdaniem tego sądu w celu dokonania oceny zgodności z konstytucją przepisów krajowych, o których stwierdzenie nieważności wniesiono, konieczne jest zbadanie, czy art. 10 lit. c i art. 10 lit. d ppkt i, ii i v tej dyrektywy jest zgodny z zasadami równego traktowania i pomocniczości, a także z art. 49 i 56 TFUE. 


Pytanie prejudycjalne


W tych okolicznościach trybunał konstytucyjny postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do TSUE z następującym pytaniem prejudycjalnym:

Czy art. 10 lit. c i lit. d ppkt i, ii i v dyrektywy [2014/24] jest zgodny z zasadą równego traktowania, ewentualnie w związku z zasadą pomocniczości oraz art. 49 i 56 [TFUE], jako że wymienione w tym przepisie usługi zostały wyłączone z zakresu zastosowania zasad udzielania zamówień publicznych określonych w tej dyrektywie, które gwarantują jednak pełną konkurencyjność i swobodny przepływ przy udzielaniu zamówień publicznych na usługi?

Rządy czeski i cypryjski zakwestionowały dopuszczalność tego pytania prejudycjalnego i – w rezultacie – wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Rząd czeski twierdzi, że pytanie to nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, który dotyczy kwestii, czy konstytucja belgijska sprzeciwia się temu, by prawo krajowe wykluczało z zakresu stosowania przepisów krajowych w dziedzinie udzielania zamówień publicznych niektóre usługi prawne, wyłączone również z zakresu stosowania dyrektywy 2014/24. Prawo unijne nie nakłada jednak na państwo członkowskie obowiązku objęcia danych usług zakresem stosowania krajowych przepisów dokonujących transpozycji. Kwestię tę należy zatem oceniać wyłącznie w świetle konstytucji belgijskiej. Rząd cypryjski podnosi natomiast, że postawione pytanie dotyczy zgodności art. 10 lit. c i art. 10 lit. d pkt i, ii i v tej dyrektywy z art. 49 i 56 TFUE. Tymczasem każdy środek krajowy będący przedmiotem wyczerpującej harmonizacji na szczeblu Unii Europejskiej powinien być oceniany w świetle tych przepisów harmonizujących, a nie postanowień prawa pierwotnego.

W tym względzie należy przypomnieć, że jeżeli przed sądem krajowym została podniesiona kwestia ważności aktu przyjętego przez instytucje unijne, do tego sądu należy ocena, czy rozstrzygnięcie tej kwestii jest niezbędne dla wydania orzeczenia i czy w konsekwencji należy zwrócić się do TSUE o orzeczenie w tym zakresie. W konsekwencji, w sytuacji gdy pytania zadane przez sąd krajowy dotyczą ważności przepisu prawa unijnego, TSUE jest, co do zasady, zobowiązany do wydania orzeczenia. Trybunał może odmówić wydania orzeczenia w przedmiocie pytania prejudycjalnego zadanego przez sąd krajowy, w rozumieniu art. 267 TFUE, tylko w razie niespełnienia wymogów dotyczących treści wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym uregulowanych w art. 94 regulaminu postępowania przed TSUE lub gdy jest oczywiste, że wykładnia lub ocena ważności normy prawa unijnego, o którą wnioskuje sąd krajowy, nie mają żadnego związku z okolicznościami lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym albo gdy problem jest natury hipotetycznej. W niniejszym przypadku z postanowienia odsyłającego wynika, że przepisy krajowe będące przedmiotem postępowania głównego, o których stwierdzenie nieważności wniesiono do sądu odsyłającego, dotyczą ustawy transponującej do prawa belgijskiego dyrektywę 2014/24/UE, a w szczególności wyłączenia niektórych usług prawnych z zakresu jej stosowania. 

Ważne!

W tych okolicznościach, wbrew twierdzeniom rządów czeskiego i cypryjskiego, kwestia ważności art. 10 lit. c i art. 10 lit. d ppkt i, ii i v dyrektywy 2014/24 nie jest pozbawiona znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym. Gdyby bowiem wyłączenie przewidziane w tych przepisach zostało uznane za nieważne, przepisy, o stwierdzenie nieważności których wniesiono do sądu odsyłającego, powinny zostać uznać za sprzeczne z prawem unijnym. Z powyższych rozważań wynika zatem, że przedstawione pytanie jest dopuszczalne, a tym samym dopuszczalny jest wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.


Ramy prawne


W ramach prawa Unii Europejskiej w sprawie tej posłużono się następującymi przepisami.

Motywy 1, 4, 24 i 25 dyrektywy 2014/24, które stanowią:

(1) Udzielanie zamówień publicznych przez instytucje państw członkowskich lub w imieniu tych instytucji musi być zgodne z zasadami traktatu [FUE], a w szczególności z zasadą swobodnego przepływu towarów, swobody przedsiębiorczości oraz swobody świadczenia usług, a także z zasadami, które się z nich wywodzą, takimi jak: zasada równego traktowania, zasada niedyskryminacji, zasada wzajemnego uznawania, zasada proporcjonalności oraz zasada przejrzystości. W odniesieniu do zamówień publicznych o wartości powyżej określonej kwoty należy jednak ustanowić przepisy koordynujące krajowe procedury udzielania zamówień w celu zagwarantowania, że zasady te mają praktyczne zastosowanie, a zamówienia publiczne są otwarte na konkurencję.

(4) Coraz bardziej zróżnicowane formy działań publicznych spowodowały konieczność bardziej precyzyjnego zdefiniowania pojęcia samych zamówień publicznych; doprecyzowanie to nie powinno jednak rozszerzać zakresu stosowania niniejszej dyrektywy w porównaniu do zakresu dyrektywy 2004/18/WE [Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz. U. z 2004 r., L 134, s. 114)]. Unijne przepisy o zamówieniach publicznych nie mają na celu objęcia wszystkich sposobów wydatkowania środków publicznych, lecz tylko takie, które mają na celu nabycie robót budowlanych, dostaw lub usług za wynagrodzeniem w drodze zamówienia publicznego.

(24) Należy przypomnieć, że usługi arbitrażowe i pojednawcze oraz inne podobne formy alternatywnego rozwiązywania sporów są zwykle świadczone przez podmioty lub osoby fizyczne zatwierdzone lub wybrane w sposób, który nie może być regulowany przepisami dotyczącymi zamówień. Należy doprecyzować, że niniejsza dyrektywa nie powinna mieć zastosowania do zamówień na takie usługi, bez względu na ich nazwę w prawie krajowym.

(25) Niektóre usługi prawne są świadczone przez usługodawców wyznaczonych przez sąd lub trybunał danego państwa członkowskiego, obejmują reprezentowanie klientów w postępowaniu sądowym przez prawników, muszą być świadczone przez notariuszy lub są związane z wykonywaniem czynności urzędowych. Takie usługi prawne są zazwyczaj świadczone przez podmioty lub osoby fizyczne wyznaczone lub wybrane w sposób, który nie może być regulowany przepisami dotyczącymi zamówień; tak może być np. w przypadku wyznaczania prokuratorów w niektórych państwach członkowskich. Usługi takie powinny zatem być wyłączone z zakresu stosowania niniejszej dyrektywy.

Artykuł 10 tej dyrektywy, zatytułowany „Wyłączenia szczególne dotyczące zamówień na usługi”, stanowi w lit. c i d:
Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do zamówień publicznych na usługi w zakresie:
(…)
c) usług arbitrażowych i pojednawczych;
d) dowolnej z następujących usług prawnych:
(I) zastępstwa prawnego klienta, wykonywanego przez prawnika w rozumieniu art. 1 dyrektywy Rady 77/249/EWG
[z dnia 22 marca 1977 r. mającej na celu ułatwienie skutecznego korzystania przez prawników ze swobody świadczenia usług (Dz. U. z 1977 r., L 78, s. 17)] w:
– postępowaniu arbitrażowym lub pojednawczym toczącym się w państwie członkowskim, państwie trzecim lub przed międzynarodową instancją arbitrażową lub pojednawczą, lub
– postępowaniu sądowym toczącym się przed sądami, trybunałami lub przed organami publicznymi państwa członkowskiego lub państwa trzeciego lub przed międzynarodowymi sądami, trybunałami lub instytucjami;
(II) porad prawnych udzielanych w ramach przygotowywania dowolnego z postępowań, o których mowa w ppkt (I) niniejszej litery, lub w przypadku gdy istnieją konkretne przesłanki i duże prawdopodobieństwo, że sprawa, której dotyczą porady, stanie się przedmiotem takich postępowań, pod warunkiem że porad tych udziela prawnik w rozumieniu art. 1 dyrektywy [77/249];
(…)
(V) pozostałych usług prawnych, które w danym państwie członkowskim są powiązane, nawet sporadycznie, ze sprawowaniem władzy publicznej.

W ramach prawa belgijskiego korzystano z następujących przepisów. Na mocy loi relative aux marchés publics (ustawy o zamówieniach publicznych) z dnia 17 czerwca 2016 r. (Moniteur belge z dnia 14 lipca 2016 r., s. 44219) ustawodawca belgijski znowelizował przepisy dotyczące udzielania zamówień i dostosował ustawodawstwo belgijskie do dyrektywy 2014/24. Artykuł 28 tej ustawy stanowi, co następuje:
§ 1. Z zastrzeżeniem § 2 nie są objęte zakresem stosowania niniejszej ustawy zamówienia publiczne na usługi w zakresie:
(…)
3) usług arbitrażowych i pojednawczych;
4) dowolnej z następujących usług prawnych:
a) zastępstwa prawnego klienta, wykonywanego przez prawnika w rozumieniu art. 1 dyrektywy [77/249], a to 
w zakresie:
(I) postępowania arbitrażowego lub pojednawczego toczącego się w państwie członkowskim, państwie trzecim lub przed międzynarodową instancją arbitrażową lub pojednawczą, lub
(II) postępowania sądowego toczącego się przed sądami, trybunałami lub przed organami publicznymi państwa członkowskiego lub państwa trzeciego lub przed międzynarodowymi sądami, trybunałami lub instytucjami;
b) porad prawnych udzielanych w ramach przygotowywania dowolnego z postępowań, o których mowa w lit. a niniejszego punktu, lub w przypadku gdy istnieją konkretne przesłanki i duże prawdopodobieństwo, że sprawa, której dotyczą porady, stanie się przedmiotem takich postępowań, pod warunkiem że porad tych udziela prawnik w rozumieniu art. 1 dyrektywy [77/249];
(…)
e) pozostałych usług prawnych, które w Królestwie Belgii są powiązane, nawet sporadycznie, ze sprawowaniem władzy publicznej;
(…)
§ 2. Król, w określonych przez siebie przypadkach, może ustanowić szczególne przepisy dotyczące zamówień publicznych, którym mogą podlegać zamówienia określone w § 1 pkt 4 lit. a i b.


Zasada pomocniczości i poszanowania


Poprzez pytanie prejudycjalne sąd odsyłający zwraca się w istocie do TSUE o zajęcie stanowiska w przedmiocie ważności art. 10 lit. c i art. 10 lit. d ppkt i, ii i v dyrektywy 2014/24 w świetle zasad równego traktowania i pomocniczości, a także art. 49 i 56 TFUE.

Co do zasady pomocniczości i poszanowania, należy przypomnieć, po pierwsze, że ustanowion...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Monitor Zamówień Publicznych"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Roczny dostęp do filmów instruktażowych
  • Cykl szkoleń online
  • Indywidualne konsultacje
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy