Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z orzecznictwa TSUE

4 marca 2021

NR 190 (Marzec 2021)

Zakres usług pocztowych

78

W sprawie o sygnaturze C-521/18, mającej za przedmiot wniosek złożony przez regionalny sąd administracyjny dla Lacjum (Włochy) o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, Trybunał Sprawiedliwości UE odniósł się do kwestii dotyczących działalności związanej ze świadczeniem usług pocztowych, która jest uregulowana w ramach dyrektywy 2014/25/UE.

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczył wykładni motywów 21 i 46 oraz art. 16 dyrektywy 2014/23/UE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie udzielania koncesji, art. 2 ust. 1 dyrektywy 2014/24/UE, uchylającej dyrektywę 2004/18/WE, a także art. 3 ust. 4, art. 4 ust. 1 i 2 i art. 13 dyrektywy 2014/25/UE w sprawie udzielania zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych, uchylającej dyrektywę 2004/17/WE. Złożono go w ramach sporu między podmiotami zwanymi zbiorczo Pegaso a Poste Tutela i Poste Italiane w kwestii zgodności z prawem ogłoszenia o zamówieniu dotyczącego udzielenia w procedurze otwartej zamówienia na usługi dozoru, recepcji i kontroli dostępu w lokalach Poste Italiane i innych spółek należących do jej grupy.

POLECAMY

Zgodnie czy niezgodnie z dyrektywą

Poste Tutela, należąca w 100% do Poste Italiane, wszczęła procedurę przetargową w celu zawarcia umów ramowych dotyczących wskazanych usług, z podziałem na szczeblu terytorialnym na 7 możliwych do połączenia części, na okres 24 miesięcy 
(z możliwością przedłużenia na 12 miesięcy), na szacunkową łączną kwotę 25 253 242 euro. Ogłoszenie o zamówieniu wskazywało jako podstawę prawną dyrektywę 2014/25/UE. Uznając, że ogłoszenie o zamówieniu jest sprzeczne z niektórymi przepisami włoskiego kodeksu zamówień publicznych, Pegaso wniosło skargę do sądu, który postanowieniem w przedmiocie środków tymczasowych zawiesił postępowanie przetargowe.

Ważne

Przed sądem Poste Italiane podniosła niedopuszczalność skargi z uwagi na brak właściwości sądów administracyjnych do jej rozpoznania. Jej zdaniem, jeżeli w dniu opublikowania ogłoszenia o zamówieniu, będącego przedmiotem postępowania głównego, Poste Tutela miała charakter przedsiębiorstwa publicznego, usługi, których dotyczyło to ogłoszenie o zamówieniu, nie należały do szczególnych sektorów wymienionych w dyrektywie 2014/25/UE.

Poste Italiane twierdziła również, że takie stanowisko potwierdza postanowienie sądu kasacyjnego z dnia 1 października 2018 r., który uznał, że sąd powszechny jest właściwy w dziedzinie zamówień publicznych udzielonych przez Poste Italiane, nawet jeżeli ma ona status przedsiębiorstwa publicznego, w sytuacji, gdy zamówienia dotyczą działalności niezwiązanej ściśle z należącą do szczególnego sektora. Dowodziła, że spór stał się bezprzedmiotowy, gdyż sporne ogłoszenie o zamówieniu zostało wycofane po wniesieniu wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Pegaso natomiast odrzuciło zarzut braku właściwości podniesiony przez Poste Italiane, twierdząc, że do usług należących do szczególnych sektorów działalności należy zaliczyć nie tylko bezpośrednio wymienione w obowiązujących przepisach usługi pocztowe, ale również uzupełniające i pomocnicze, mające na celu zapewnienie skutecznego świadczenia tamtych.

Sąd odsyłający uznał, że konieczne jest uprzednie rozstrzygnięcie kwestii, czy sprawa w postępowaniu głównym należy do właściwości sądów administracyjnych, czy też sądów powszechnych. W tym celu konieczne jest ustalenie, czy Poste Tutela, obecnie Poste Italiane, była zobowiązana do wszczęcia postępowania przetargowego w celu udzielenia zamówienia na usługi będące przedmiotem postępowania głównego. Sąd ten uważa, że Poste Italiane posiada wszystkie cechy wymagane do uzna-
nia jej za podmiot prawa publicznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. d kodeksu zamówień publicznych i w rozumieniu dyrektywy 2014/23/UE, 2014/24/UE i 2014/25/UE. Sąd kasacyjny w swym postanowieniu doszedł jednak do innego wniosku, wskazując w szczególności, że Poste Italiane kieruje się obecnie względami o charakterze przemysłowym i handlowym.

Pytania prejudycjalne

W tych okolicznościach regionalny sąd administracyjny dla Lacjum postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości UE z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

Czy na podstawie wskazanych powyżej cech spółka [Poste Italiane] powinna zostać uznana za podmiot prawa publicznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. d włoskiego kodeksu zamówień publicznych dyrektyw 2014/23/UE, 2014/24/UE i 2014/25/UE?

Czy wspomniana kwalifikacja obejmuje spółkę [Poste Tutela], która jest spółką zależną w 100% i wobec której podjęto już uchwałę o połączeniu z [Poste Italiane], biorąc pod uwagę motyw 46 dyrektywy [2014/23/UE] dotyczący kontrolowanych osób prawnych (obowiązek przeprowadzenia procedury przetargowej przez spółki kontrolowane przez administrację publiczną); wyrok rady stanu Włoch nr 6211, szósta izba, z dnia 24 listopada 2011 r.?

Czy wspomniane spółki są zobowiązane do przeprowadzenia postępowań o udzielenie zamówienia publicznego tylko w celu rozstrzygnięcia przetargów, które są związane z działalnością prowadzoną w sektorach specjalnych na podstawie dyrektywy 2014/25/UE, jako podmioty zamawiające, wobec których należy uznać, że ich status podmiotów prawa publicznego jest ujęty w zasadach części II [Kodeksu zamówień publicznych]. Czy natomiast w odniesieniu do działalności kontraktowej niezwiązanej ze wspomnianymi sektorami mają one pełną swobodę działania, wyłącznie zgodnie z zasadami prawa prywatnego, biorąc pod uwagę zasady określone w motywie 21 i art. 16 dyrektywy [2014/23]?

Czy w odniesieniu do zamówień uznanych za niezwiązane z sektorami specjalnymi spółki te podlegają, w przypadku gdy spełniają wymogi dotyczące podmiotów prawa publicznego, ogólnej dyrektywie 2014/24/UE (zasadom dotyczącym zamówień publicznych), nawet jeśli prowadzą – w wyniku ewolucji w stosunku do chwili ich utworzenia – głównie działalność przedsiębiorczą na zasadach konkurencji?

Czy jednak w przypadku lokali, w których jednocześnie prowadzona jest działalność związana z usługą powszechną oraz działalność niezwiązana z tą usługą, pojęcie funkcjonalnego charakteru – w odniesieniu do usługi świadczonej w określonym interesie publicznym – można uznać za wykluczone w przypadku zamówień dotyczących zwyczajnego i nadzwyczajnego utrzymania, sprzątania, wyposażenia, a także usług dozoru i opieki nad lokalami?

Czy w przypadku gdyby przyjęto stanowisko [Poste Italiane], powinno się uznać, że ogłoszenie o postępowaniu przetargowym należycie opublikowane, bez dalszych zawiadomień w tym względzie, w dzienniku urzędowym Republiki Włoskiej oraz w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, jest jedynie indywidualnie wiążącą decyzją, niepodlegającą wszystkim gwarancjom w zakresie przejrzystości i równego traktowania uregulowanym w Kodeksie zamówień publicznych, jest sprzeczne z utrwaloną zasadą ochrony uzasadnionych oczekiwań uczestników przetargu?

Wokół dopuszczalności

Poste Italiane poinformowała Trybunał, że ogłoszenie o zamówieniu będące przedmiotem postępowania głównego zostało unieważnione, zatem Trybunał zwrócił się do sądu odsyłającego z pytaniem, czy chce wycofać wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. W dniu 26 października 2018 r. sąd odsyłający poinformował, że podtrzymuje swój wniosek. W odpowiedzi 
na wniosek Trybunału o uzasadnienie powodów, dla których sąd odsyłający uważa, że przedmiotowy spór jest nadal zawisły, sąd odsyłający przekazał w dniu 18 marca 2019 r. dodatkowe wyjaśnienia.

Przede wszystkim Poste Italiane i rząd włoski zakwestionowały dopuszczalność wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, podnosząc, że spór, w związku z którym został on złożony, wygasł, gdyż ogłoszenie o zamówieniu, będące przedmiotem postępowania głównego, zostało wycofane po wniesieniu skargi do sądu odsyłającego.

W tej kwestii należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TSUE w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE współpracy pomiędzy Trybunałem i sądami krajowymi to wyłącznie do sądu krajowego – przed którym zawisł spór i który ma obowiązek wydać w tej sprawie orzeczenie – należy dokonanie oceny, z uwzględnieniem szczególnych okoliczności tej sprawy, zarówno tego, czy orzeczenie w trybie prejudycjalnym jest niezbędne do wydania wyroku w zawisłej przed nim sprawie, jak i oceny znaczenia pytań, z którymi zwraca się on do Trybunału.

Ważne

Jeśli postawione pytania dotyczą wykładni lub ważności przepisu prawa Unii, Trybunał jest – co do zasady – zobowiązany do wydania orzeczenia. Oznacza to, że pytania dotyczące prawa Unii korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy.

Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie pytania prejudycjalnego postawionego przez sąd krajowy jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia lub ocena ważności zasady prawa Unii, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem postępowania głównego, gdy problem jest natury hipotetycznej, bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na przedstawione mu pytania (wyrok z dnia 1 października 2019 r., Blaise i in., C-616/17, EU:C:2019:800, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że Poste Italiane opublikowała w Dzienniku Urzędowym UE, w wyniku połączenia poprzez przejęcie Poste Tutela z Poste Italiane, swoją decyzję o unieważnieniu/wycofaniu ogłoszenia o zamówieniu będącego przedmiotem postępowania głównego oraz że – jak potwierdził to Trybunałowi sąd odsyłający w dniu 18 marca 2019 r. – Poste Italiane opublikowała w DUUE nowe ogłoszenie o zamówieniu na usługi dozoru, recepcji i kontroli dostępu w lokalach Poste Italiane i innych spółek z grupy. Jednocześnie Pegaso nie kwestionuje faktu wycofania ogłoszenia o zamówieniu będącego przedmiotem postępowania głównego

W tych okolicznościach należy stwierdzić, że niezależnie od pierwotnych wątpliwości sądu odsyłającego w tym względzie, spór w postępowaniu głównym stał się w istocie bezprzedmiotowy. Sąd odsyłający uważa jednak, że na potrzeby dalszych czynności, jakie należy podjąć w związku z wniesioną do niego skargą, musi on uprzednio rozstrzygnąć kwestię, czy jest właściwy do jej rozpoznania. Podkreśla, że byłoby tak, gdyby zamówienie będące przedmiotem postępowania głównego podlegało dyrektywom UE w dziedzinie zamówień publicznych. W związku z tym wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny.

Związki w ramach sektora

Zadając pytania prejudycjalne trzecie i piąte, które należało rozważyć łącznie i w pierwszej kolejności, sąd odsyłający dążył do ustalenia, czy art. 13 ust. 1 dyrektywy 2014/25/UE należy interpretować w ten sposób, że znajduje on zastosowanie do dzia-
łalności obejmującej świadczenie usług dozoru, recepcji i kontroli dostępu w lokalach dostawców usług pocztowych, takich jak Poste Italiane i inne spółki z jej grupy.

Na wstępie określono, że dyrektywa 2014/25/UE uchyliła i zastąpiła dyrektywę 2004/17/UE. Ich przepisy mają zasadniczo identyczną treść, zatem orzecznictwo Trybunału dotyczące wcześniejszej dyrektywy ma również zastosowanie do dyrektywy aktualnie obowiązującej. Co do istoty sprawy – strony są zgodne, że Poste Tutela i Poste Italiane stanowią przedsiębiorstwa publiczne w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 2014/25/UE i jako podmioty zamawiające są objęte podmiotowym zakresem jej stosowania. Nie jest zatem konieczne badanie kwestii, czy przedsiębiorstwa te stanowią również podmiot prawa publicznego w rozumieniu art. 3 ust. 4 tej dyrektywy. Dyrektywa 2014/25, zgodnie z jej art. 13 ust. 1, ma zastosowanie do działalności związanej ze świadczeniem usług pocztowych i usług innych niż pocztowe, pod warunkiem że te inne usługi są świadczone przez podmiot, który świadczy również usługi pocztowe.

Ważne

Pojęcia „usług pocztowych” i „usług innych niż pocztowe” zostały zdefiniowane w art. 13 ust. 2 lit. b i c wskazanej dyrektywy jako oznaczające odpowiednio usługi obejmujące przyjmowanie, sortowanie, przemieszczanie i do...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy