Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z prac OSKZP

8 września 2022

NR 205 (Wrzesień 2022)

Transgraniczne skutki wojny w Ukrainie i jej wpływ na zamówienia publiczne

0 184

Ogólnopolskie Stowarzyszenie Konsultantów Zamówień Publicznych analizowało ostatnio skutki wojny w Ukrainie, które mają duże znaczenie w praktyce zamówieniowej, zwłaszcza w sytuacji konieczności waloryzacji umów o udzielenie zamówienia publicznego. Prelekcję na ten temat przygotował i prowadził mecenas Paweł Gruszczyński.

Analizując uwarunkowania ekonomiczne realizowania zamówień publicznych, posłużono się danymi dotyczącymi cen stali i wyrobów ze stali, cen asfaltu, a także przedstawiono procentowy wzrost cen pozostałych surowców. Wszystkie dane jednoznacznie wskazują na istotny wzrost kosztów zakupu materiałów w branży budowlanej, co przekłada się na wzrost kosztów wykonania zamówień na roboty budowlane. 

POLECAMY

Wśród dostępnych możliwości reakcji na zmiany kosztów wykonania zamówienia wskazano waloryzację wynagrodzenia wykonawcy. Możliwe podstawy waloryzacji to: postanowienia umowy, a także ustaw: Prawo zamówień publicznych, Kodeks cywilny oraz przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

Jako czynniki, od których zależy waloryzacja wynagrodzenia wykonawcy, wskazano: rodzaj umowy, czas jej trwania, datę zawarcia umowy, istnienie lub brak przestojów w realizacji umowy z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, zagrożenie stratą, przewidywalność wzrostu cen.

Przykłady waloryzacji wynagrodzenia wykonawcy

Omawiając regulację ustawową z art. 436 Pzp, wskazano, że przepis ten należy traktować jako przesłankę roszczenia wykonawcy do zwaloryzowania wynagrodzenia, a nie wyłącznie jako przesłankę zmiany umowy zależną od zgody zamawiającego. Za charakterem roszczenia przemawia umiejscowienie go w rozdziale traktującym o przepisach ogólnych dotyczących umowy w sprawie zamówienia publicznego, a nie w rozdziale dotyczącym zmian umowy.

Przesłanka waloryzacji z art. 436 pkt 4 lit. b ustawy Pzp omówiona została na podstawie orzecznictwa Krajowej Izby Odwoławczej. 

Konkluzja, jaka płynie z orzeczeń KIO, to przede wszystkim spoczywający na wykonawcach ciężar wykazania wysokości zmiany kosztów wykonania zamówienia, który ma przeciwdziałać bezpodstawnemu podnoszeniu wynagrodzenia wykonawcy. 

Przedstawiona została również szczegółowa interpretacja przepisu art. 439 ustawy Pzp, zawierającego regulację dotyczącą zmian w umowie, której przedmiotem są roboty budowlane lub usługi oraz art. 440 ustawy Pzp dotyczącą zasad wprowadzania zmian wysokości wynagrodzenia należnego wykonawcy w innych umowach niż omówione powyżej.

Przykładowe klauzule waloryzacyjne

Szczególną uwagę poświęcono regulacji z art. 455 ustawy Pzp, przewidującej przesłanki zmiany umowy w sprawie zamówienia. Sytuacja, o której mowa w pkt 1 tego przepisu, dotyczy zmian, które przewidziano w umowie. Z kolei przesłanka z pkt 4 ma szczególne znaczenie w obecnej sytuacji rynkowej, uprawnia bowiem do zmian umowy, jeżeli jest to spowodowane okolicznościami, których zamawiający, działając z należytą starannością, nie mógł przewidzieć, a zmiana nie modyfikuje ogólnego charakteru umowy. Przy jednoczesnym zastrzeżeniu, że wzrost ceny spowodowany każdą kolejną zmianą nie przekroczy 50% wartości pierwotnej umowy. 

Przywołane orzecznictwo wskazywało, że za nadzwyczajną zmianę stosunków należy uznać m.in. gwałtowny wzrost cen materiałów i usług budowlanych po długim okresie ich stabilizacji. Inne z omówionych sytuacji, które mają charakter nadzwyczajny, to wojna Federacji Rosyjskiej z Ukrainą – co potwierdza Urząd Zamówień Publicznych w wydanej opinii Wahania cen na rynku określonych dóbr oraz zmiany inflacyjne.

Dopuszczalna jest również zmiana umowy bez konieczności wykazania nadzwyczajnej zmiany stosunków. Uprawnienie takie zostało ustanowione w art. 455 ust. 2 ustawy Pzp, pod warunkiem że łączna wartość tych zmian jest mniejsza niż progi unijne oraz jest niższa niż 10% wartości pierwotnej umowy w wypadku zamówień na usługi lub dostawy albo 15% w wypadku zamówień na roboty budowlane, a zmiany te nie powodują zmiany ogólnego charakteru umowy.

Przepisy szczególne

Poza zmianami umów na podstawie przepisów ustawy Pzp oraz klauzul waloryzacyjnych zawartych w umowach odwołano się również do podstaw prawnych wynikających z przepisów szczególnych, tzw. ustawy covidowej. Zmianę umowy w sprawie zamówienia publicznego na podstawie przepisów tej ustawy poprzedza postępowanie dowodowe prowadzone między stronami, mające na celu potwierdzić, że okoliczności związane z pandemią COVID-19 wpływają na należyte wykonanie umowy i uzasadniają wprowadzenie do umowy zmian. Warunkiem wprowadzenia takiej zmiany – poza wykazaniem wpływu, o którym mowa powyżej – jest zgoda stron umowy oraz łączny limit wszystkich zmian wynoszący 50% wartości pierwotnej umowy.

Co do okoliczności mogących mieć wpływ na wykonywanie umowy przyjmuje się, że ich katalog ustanowiony w ustawie jest przykładowy, a co za tym idzie – istnieje możliwość wskazywania innych okoliczności, które zostały spowodowane wystąpieniem pandemii COVID-19, ale nie wymieniono ich wprost w tekście ustawy. 

Żadnych postanowień o waloryzacji nie zawierają ustawy uchwalone w następstwie wojny w Ukrainie. Przewidziano w nich jedynie zwolnienia ze stosowania ustawy Pzp w wypadku dokonywania niektórych zakupów przeznaczonych do wsparcia obywateli Ukrainy.

Dochodzenie waloryzacji

W tym zakresie omówiono przykładowy wniosek o waloryzację skierowany przez wykonawcę do zamawiającego oraz przykładowe odpowiedzi zamawiającego – w tym zawierające propozycję brzmienia klauzul waloryzacyjnych.

Regulacje Kodeksu cywilnego

Jako podstawę żądania wprowa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy