Dołącz do czytelników
Brak wyników

Jak wygrać przetarg

18 lipca 2022

NR 204 (Lipiec 2022)

Dodatkowe możliwości podwyższania wynagrodzenia umownego

0 151

W ostatnim czasie coraz więcej wykonawców dąży do podwyższenia wynagrodzenia z tytułu wzrostu cen, zwłaszcza paliwa. Z problemem tym zmagają się przede wszystkim firmy transportowe, wykonujące zadania własne gminy w zakresie publicznego transportu zbiorowego.

Zarys problemu

W umowach na publiczny transport zbiorowy zdarza się, że zamawiający stosują kwartalną waloryzację cen. Czy i kiedy istnieje możliwość dążenia do podwyższenia wynagrodzenia z pominięciem kwartalnej waloryzacji, tym bardziej gdy do waloryzacji dojdzie dopiero za kilka miesięcy, kiedy wykonawca poniesie już rażące straty z tytułu realizacji umowy?

POLECAMY

Analiza problemu

Aby odpowiedzieć na powyższe pytanie, w pierwszej kolejności należy wskazać, że cena oleju napędowego:

  1. w dniu 30 grudnia 2021 r. kształtowała się na poziomie 5,76 zł,
  2. w dniu 31 stycznia 2022 r. kształtowała się na poziomie 5,92 zł,
  3. w dniu 28 lutego 2022 r. kształtowała się na poziomie 5,93 zł,
  4. w dniu 10 marca 2022 r. kształtowała się na poziomie 8,00 zł.

Powyższe dane są oczywiście orientacyjne i mają jedynie uzasadnić potrzebę wcześniejszej waloryzacji wynagrodzenia umownego. Na podstawie ww. przykładu można bowiem przyjąć, że w ciągu ponad dwóch miesięcy doszło do wzrostu cen o blisko 40%.

Co więcej, właściwe jest przyjęcie, że do takiego wzrostu doszło w niespełna dziesięć dni.
 

Ważne

Wskazać należy, że umowy na publiczny transport zbiorowy z reguły zawierają klauzulę waloryzacyjną, a zatem zmiany postanowień umowy regulują następujące postanowienia ustawy – Prawo zamówień publicznych:  

  1. art. 455 ust. 1 pkt 4 ustawy Pzp (dawniej art. 144 ust. 1 pkt 3, zgodnie którym ustawodawca dopuszcza zmianę wynagrodzenia umowy w sytuacji, gdy zostały spełnione łącznie następujące warunki:
    1. konieczność zmiany umowy lub umowy ramowej spowodowana jest okolicznościami, których zamawiający, działając z należytą starannością, nie mógł przewidzieć, 
    2. zmiana nie modyfikuje ogólnego charakteru umowy, a wzrost ceny spowodowany każdą kolejną zmianą nie przekracza 50% wartości zamówienia określonej pierwotnie w umowie lub umowie ramowej;
  2. art. 455 ust. 2 ustawy Pzp (dawniej art. 144 ust. 1 pkt 6) – ustawodawca dopuszcza zmianę wynagrodzenia umowy w sytuacji, gdy łączna wartość zmian jest mniejsza od 10% wartości zamówienia określonej pierwotnie w umowie. 


Każde z wyżej wymienionych postanowień art. 455 ustawy Pzp (dawniej art. 144) znajduje swoje zastosowanie w niniejszej sprawie. Wzrost cen należy bezpośrednio połączyć z wojną w Ukrainie, a więc są to okoliczności, których nie można było przewidzieć. 

W wypadku tak nagłego wzrostu cen i wystąpienia czynnika nieprzewidywalności należy również wziąć pod uwagę zastosowanie art. 3571  k.c., a mianowicie że doszło do możliwości zmiany umowy z uwagi na nadzwyczajną zmianę stosunków spełnienia świadczenia. 

Wyrok Sądu Najwyższego

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2019 r. (sygn. akt: I CSK 218/18): […] okoliczności sprawy (wzrost o 23,87% cen materiałów, w tym ponad poziom inflacji o 16%, przedmiotowy zasięg tego wzrostu obejmujący zdecydowaną większość materiałów budowlanych i tempo tego wzrostu) mogły świadczyć́ o wystąpieniu istotnej zmiany stosunków w rozumieniu art. 632 §2 k.c. Judykatura przyjęła, że gwałtowny wzrost cen materiałów i usług budowlanych po blisko 10-letnim okresie ich stabilizacji może być́ uznany za zaistnienie sytuacji nadzwyczajnej i nieprzewidywalnej w chwili zawarcia umowy (uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt: III CSK 184/08, i z dnia 13 kwietnia 2013 r., sygn. akt: IV CSK 568/12). 

Brak kolizji klauzuli waloryzacyjnej z art. 3571 Kodeksu cywilnego

Przytoczone powyżej orzeczenie Sądu Najwyższego ma przełożenie na niniejszą analizę. Wydawać by się mogło, że wobec zastosowania w umowie klauzuli waloryzacyjnej taka zmiana wynagrodzenia nie powinna nastąpić. Jest to jednak nie do końca prawda i dlatego zasadne jest przytoczenie poniższego autorskiego wniosku.

O zmianie ceny można mówić w związku z okresem, w którym ceny paliwa były rażąco wyższe od przyjętego wskaźnika. Należy jednak zauważyć, że kierując się zasadami równości, należałoby również przyjąć, że w sytuacji, gdy ceny paliwa będą wysokie na koniec kwartału, a w kolejnym kwartale będą rażąco się obniżać, powinno dojść do pomniejszenia wynagrodzenia. Można wręcz założyć, że zamawiający będzie posługiwać się właśnie taką argumentacją. Co jednak ważne, obecnie trudno mówić (jest to nierealne), że do rażącego obniżenia cen paliwa dojdzie w ciągu najbliższych miesięcy. Słowo „rażący” odgrywa w niniejszej sprawie kluczową rolę, ponieważ nie inaczej należy interpretować wzrost cen paliwa o blisko 40% w ciągu dziesięciu dni.

Powyższe rozważania prowadzą więc do przyznania, iż jest raczej nierealne, że wykonawca w pewnym momencie (mówiąc potocznie) „się odkuje” finansowo, rozliczając kwartał na przyjętej wyższej cenie paliwa z poprzedniego okresu. Dlatego rekomendowane jest dążenie przez wykonawcę do podwyższenia wynagrodzenia z tytułu wzrostu cen paliwa za okres, w którym opierano się na znacznie niższych wartościach, niż potwierdza to rzeczywista cena paliwa.

Wobec dążenia wykonawców do podwyższenia wynagrodzenia należy zauważyć, że umowy dotyczące realizacji zamówienia nie zawierają zakazu waloryzacji cen w okresach innych niż te, które zostały przyjęte przez zamawiającego. Z takim zakazem nie miałem się okazji spotkać w umowach danego typu, a jeśli stanowią przykład projektu umowy, to zasadne jest rozważenie przez wykonawcę wystosowania do zamawiającego wniosku o zmianę treści SWZ i dokumentacji przetargowej.
 

Ważne

Klauzula waloryzacji oraz klauzula nadzwyczajnej zmiany stosunków według orzecznictwa sądowego są interpretowane jako dwie róż...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy