Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z orzecznictwa TSUE

27 września 2018

NR 147 (Grudzień 2016)

Między koncesją a zamówieniem

0 160

Trybunał Sprawiedliwości UE (druga izba) w dniu 8 września 2016 r. wydał wyrok w sprawie oznaczonej C-225/15. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie dotyczy wykładni art. 49 TFUE, zasad równego traktowania i skuteczności oraz art. 47 dyrektywy 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz. U. z 2004 r., L 134, s. 114). 

Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego prowadzonego przeciwko Domenicowi Politanò ze względu na naruszenie włoskich przepisów regulujących przyjmowanie zakładów.

Konflikt miał swój początek w trakcie kontroli prowadzonej w lokalu handlowym pod nazwą „Betuniq”, znajdującym się w miejscowości Polistena (Włochy), prowadzonym przez D. Politana i związanym z UniqGroup Ltd, spółką prawa maltańskiego. Służby policji administracyjnej komendy policji Reggio Kalabria stwierdziły prowadzenie działalności przyjmowania zakładów wzajemnych bez wcześniej wydanej koncesji. W związku z tym decyzją z dnia 13 lutego 2015 r. sędzia prowadzący postępowanie przygotowawcze sądu w Palmi nakazał „zajęcie w celu zabezpieczenia składników majątkowych wykorzystywanych do tej działalności”.

Decyzje te D. Politanò zaskarżył przed sądem odsyłającym, wskazując na niezgodność niektórych postanowień ogłoszenia o przetargu Monti z art. 49 i 56 TFUE. Zdaniem skarżącego w postępowaniu głównym jego zachowanie nie wypełniało znamion naruszenia, a prowadzenie zakładów sportowych na rzecz maltańskiej spółki UniqGroup należy uznać za zgodne z prawem, bowiem prawo wewnętrzne jest niezgodne z art. 49 i 56 TFUE. Podkreśla on, że spółka UniqGroup została wykluczona z przetargu ogłoszonego w 2012 r. z tego względu, że nie przedstawiła dwóch zaświadczeń o sytuacji ekonomicznej i finansowej wystawionych przez dwie różne instytucje bankowe, jak wymagał tego art. 3.2 zasad administracyjnych załączonych do ogłoszenia o przetargu Monti.

Ważne!

Zdaniem sądu odsyłającego przetarg dla organizatorów gier hazardowych mających siedzibę w różnych państwach członkowskich, taki jak ten będący przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, musi koniecznie być zgodny z przepisami art. 47 dyrektywy 2004/18, który przewiduje możliwość oceny sytuacji ekonomicznej i finansowej wykonawców „za pomocą jakiegokolwiek innego dokumentu uznawanego za odpowiedni przez instytucję zamawiającą”.

Ustalenie przez włoskie organy rygorystycznych wymagań związanych z uczestnictwem w przetargu musi koniecznie dać się pogodzić z zasadą jak najliczniejszego udziału w przetargach, a wszystkim zainteresowanym trzeba zapewnić możliwość wykazania zdolności ekonomicznej i finansowej za pośrednictwem dowolnych, innych niż wymagane przez instytucję zamawiającą dokumentów uznanych za odpowiednie. Zdaniem sądu odsyłającego wynika z tego, że organy te były obowiązane wyraźnie wskazać kryteria, które uznają za odpowiednie i użyteczne do celów wykazania wymaganej sytuacji ekonomicznej i finansowej, tak by każdy z oferentów mógł w każdym razie poświadczyć te sytuacje w użyteczny sposób. Sąd uważa jednak, że w niniejszym przypadku zasady administracyjne załączone do ogłoszenia o przetargu Monti nie pozwoliły spółce UniqGroup udowodnić w sposób inny niż w drodze wyszczególnionych tam dokumentów jej sytuacji ekonomicznej i finansowej.

Pytania prejudycjalne

W tych okolicznościach Tribunale di Reggio Calabria postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości UE z następującymi pytaniami prejudycjalnymi.

  1.  Czy art. 49 TFUE oraz zasady równego traktowania i skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym w dziedzinie gier hazardowych, które w celu udzielenia koncesji przewidują ogłoszenie nowego przetargu (na zasadach unormowanych w art. [10 ust.] 9g [dekretu z mocą ustawy z 2012 r.]) zawierającego postanowienia o wykluczeniu z przetargu ze względu na niespełnienie warunku zdolności ekonomiczno-finansowej, ponieważ nie przewidują kryteriów innych niż dwie referencje bankowe pochodzące od dwóch różnych instytucji finansowych?
  2.  Czy art. 47 dyrektywy 2004/18 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on przepisom krajowym dotyczącym gier hazardowych, które w celu udzielenia koncesji przewidują ogłoszenie nowego przetargu (na zasadach unormowanych w art. [10 ust.] 9g [dekretu z mocą ustawy z 2012 r.] [zawierającego postanowienia o wykluczeniu z przetargu ze względu na niespełnienie warunku]) zdolności ekonomiczno-finansowej, ponieważ nie przewidują alternatywnych dokumentów i możliwości, takich jak przewidziane w prawie ponadnarodowym?

Ramy prawne

Przepisy zastosowane do wyjaśnienia tej sprawy mieszczą się zasadniczo we wskazanych poniżej ramach.

Artykuł 1 ust. 4 dyrektywy 2004/18 stanowi: Koncesja na usługi oznacza umowę tego samego rodzaju jak zamówienie publiczne na usługi z wyjątkiem faktu, że wynagrodzenie za świadczenie usług stanowi albo wyłącznie prawo do korzystania z takiej usługi, albo takie prawo wraz z płatnością.

Artykuł 17 tej dyrektywy, zatytułowany „Koncesje na usługi”, stanowi: Bez uszczerbku dla zastosowania art. 3 niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do koncesji na usługi określone w art. 1 ust. 4.

Artykuł 47 omawianej dyrektywy, zatytułowany „Sytuacja ekonomiczna i finansowa”, ma następujące brzmienie:

  1.  Według ogólnych zasad dowodem sytuacji finansowej i ekonomicznej wykonawcy może być dostarczony przezeń jeden lub kilka z następujących dokumentów:
    • odpowiednie oświadczenia banków albo stosowny dowód posiadania odpowiedniego ubezpieczenia z tytułu ryzyka zawodowego;
    • bilans lub wyciągi z bilansów, w przypadku gdy opublikowanie bilansów jest wymagane na mocy prawa w kraju, w którym usługodawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania;
    • oświadczenie o ogólnym obrocie przedsiębiorstwa oraz, w stosownych przypadkach, o obrocie w obszarze objętym zamówieniem za okres nie więcej niż trzech ostatnich lat budżetowych, w zależności od daty utworzenia przedsiębiorstwa lub rozpoczęcia działalności handlowej przez wykonawcę, pod warunkiem dostępności wspomnianych informacji.
  2.  Wykonawca może, w stosownych sytuacjach oraz w przypadku konkretnego zamówienia, polegać na zdolnościach innych podmiotów, niezależnie od charakteru prawnego łączących go z nimi powiązań. Musi on w takiej sytuacji udowodnić instytucji zamawiającej, iż będzie dysponował niezbędnymi zasobami, np. przedstawiając w tym celu stosowne zobowiązanie takich podmiotów.
  3.  Na tych samych warunkach grupa wykonawców, o której mowa w art. 4, może przedstawiać zdolności innych członków tej grupy lub innych podmiotów.
  4.  Instytucje zamawiające określają w ogłoszeniu o zamówieniu lub zaproszeniu do składania ofert, który lub które spośród dokumentów wymienionych w ust. 1 wybrały, a także jakie inne dokumenty muszą zostać przedstawione.
  5.  Jeżeli z jakiejkolwiek uzasadnionej przyczyny wykonawca nie może przedstawić dokumentów wymaganych przez instytucję zamawiającą, może udowodnić swą sytuację ekonomiczną i finansową za pomocą każdego innego dokumentu, który instytucja zamawiająca uzna za odpowiedni.

W prawie włoskim odpowiednio wskazano m.in. poniższe przepisy.

Artykuł 10 ust. 9g decreto-legge n. 16, czyli dekretu z mocą ustawy nr 16 w sprawie pilnych przepisów w dziedzinie uproszczenia podatków, poprawy skuteczności i wzmocnienia procedur kontrolnych z dnia 2 marca 2012 r. (GURI nr 52 z dnia 2 marca 2012 r., s. 1), zastąpionego po wprowadzeniu zmian ustawą nr 44 z dnia 26 kwietnia 2012 r.,stanowi:

W ramach uporządkowania przepisów z dziedziny gier publicznych, w tym zakładów sportowych, również dotyczących zawodów hippicznych oraz zakładów innych niż sportowe, postanowienia niniejszego ustępu mają na celu ułatwienie takiego uporządkowania poprzez pierwsze zrównanie czasu obowiązywania koncesji, których przedmiotem jest przyjmowanie odnośnych zakładów, przy jednoczesnym zachowaniu wymogu dostosowania krajowych zasad wyboru podmiotów, które na rzecz państwa przyjmują zakłady sportowe, również dotyczące zawodów hippicznych, oraz zakłady inne niż sportowe, do zasad wynikających z wyroku wydanego przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w dniu 16 lutego 2012 r. w sprawach połączonychC-72/10 i C-77/10.

W tym względzie w związku z następującym wkrótce wygaśnięciem grupy koncesji na przyjmowanie wskazanych zakładów, niezależny urząd ds. monopoli państwowych wszczyna bezzwłocznie, a w każdym razie najpóźniej do dnia 31 lipca 2012 r., przetarg w zakresie selekcji podmiotów zbierających rzeczone zakłady, z zachowaniem co najmniej następujących kryteriów:

a) możliwości udziału podmiotów, które prowadzą już działalność w zakresie przyjmowania zakładów w jednym z państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego, w którym mają swoją siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności, na podstawie ważnego i skutecznego zezwolenia wydanego zgodnie z przepisami obowiązującymi w porządku prawnym rzeczonego państwa i które to podmioty spełniają również wymogi rzetelności i wiarygodności oraz wymogi ekonomiczne i majątkowe określone przez niezależny urząd ds. monopoli państwowych, z uwzględnieniem przepisów w tej dziedzinie zawartych w ustawie nr 220 z dnia 13 grudnia 2010 r. oraz w dekrecie z mocą ustawy nr 98 z dnia 6 lipca 2011 r., zastąpionym, po wprowadzeniu zmian, ustawą nr 111 z dnia 15 lipca 2011 r.;

b) udzielenia koncesji obowiązujących do dnia 30 czerwca 2016 r. na przyjmowanie, wyłącznie w fizycznej sieci punktów sprzedaży, zakładów sportowych, również w związku z zawodami hippicznymi oraz zakładów innych niż sportowe przez punkty sprzedaży, maksymalnie w liczbie 2000, których wyłącznym przedmiotem działalności jest prowadzenie sprzedaży gier publicznych, bez wprowadzania ograniczeń co do minimalnej odległości między tymi punktami lub w stosunku do innych, już działających punktów przyjmowania identycznych zakładów (…)

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

Rząd włoski i – w odniesieniu jedynie do drugiego z pytań – Komisja uważają, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy uznać za niedopuszczalny, gdyż postanowienie odsyłające nie naświetla stanu faktycznego w sposób wystarczający do tego, by umożliwić Trybunałowi udzielenie przydatnej odpowiedzi.

Ważne!

W tej kwestii należy przypomnieć, że odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia, o które wnioskował sąd krajowy, jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą się zwrócono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego lub prawnego koniecznymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na przedstawione mu pytania (wyrok z dnia 22 stycznia 2015 r., Stanley International Betting i Stanleybet Malta, C-463/13, EU:C:2015:25, pkt 26).

Z utrwalonego orzecznictwa wynika również, że konieczność dokonania wykładni prawa Unii, która będzie przydatna dla sądu krajowego, wymaga, aby sąd ten określił okoliczności faktyczne i prawne, na tle których wyłoniły się przedstawione przezeń pytania, albo przynajmniej wyjaśnił okoliczności faktyczne będące podstawą tych pytań. Ponadto postanowienie odsyłające musi wskazywać dokładne powody, dla których sąd krajowy powziął wątpliwości w przedmiocie wykładni prawa wspólnotowego i uznał za konieczne zadanie pytania prejudycjalnego Trybunałowi.

Trybunał wskazywał już także, że wymogi wspomniane w pkt 22 i 23 niniejszego wyroku łatwiej jest spełnić, jeżeli wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym osadzony jest w znanym już w znacznej mierze kontekście. Tymczasem z postanowienia odsyłającego wynika, że po pierwsze, wystarczająco jasno i precyzyjnie opisano w nim ramy prawne i faktyczne sporu w postępowaniu głównym, a po drugie, podane w nim informacje umożliwiają ustalenie zakresu przedstawionych pytań, o czym zresztą świadczą uwagi na piśmie kil...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Monitor Zamówień Publicznych"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Roczny dostęp do filmów instruktażowych
  • Cykl szkoleń online
  • Indywidualne konsultacje
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy