Dołącz do czytelników
Brak wyników

Jak udzielać zamówień

18 listopada 2022

NR 207 (Listopad 2022)

Odwołanie i co dalej?

0 78

Istotnym elementem procedury udzielania zamówień publicznych jest składanie odwołań do Krajowej Izby Odwoławczej. Obsługa tej procedury z punktu widzenia zamawiającego nie jest nadmiernie skomplikowana, wymaga jednak obycia z praktyką udzielania zamówień oraz umiejętności poruszania się po ustawie – Prawo zamówień publicznych i aktach wykonawczych do ustawy. Dla wykonawców jest nieco trudniejsza.

Spróbuję przeanalizować procedurę składania odwołań, gdyż nawet osoba początkująca powinna posiadać wiedzę na temat podstawowych czynności wymaganych w związku z wniesieniem odwołania. Jest to niezbędne, gdyż określone w przepisach terminy na wykonanie tych czynności są dość krótkie, a zaangażowanie wyspecjalizowanego podmiotu, który zajmie się po stronie zamawiającego dalszą obsługą procesu odwoławczego, z przyczyn proceduralnych może potrwać kilka dni. 

POLECAMY

Często małe jednostki, sporadycznie udzielające zamówień w trybie ustawy Pzp, nie mają przygotowanej osoby lub podmiotu zewnętrznego, do którego mogłyby się bezpośrednio, bez dodatkowych procedur, zwrócić w celu uzyskania pomocy w zakresie złożonego odwołania.

Regulacje prawne

Tryb wnoszenia i rozpatrywania odwołań reguluje Dział IX, Rozdział 2 Postępowanie odwoławcze ustawy – Prawo zamówień publicznych. Nieco upraszczając, odwołanie przysługuje na każdą czynność i każde zaniechanie zamawiającego, które wystąpiły w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Obowiązujące przepisy nie różnicują zakresu dopuszczalności składania odwołań w odniesieniu do trybu podstawowego i przetargu nieograniczonego. 

Wykonawca, wnosząc odwołanie do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej, przekazuje zamawiającemu oryginał lub kopię odwołania (jeśli wniesiono je w formie pisemnej). Odwołanie przysługuje na:

  • zapisy specyfikacji warunków zamówienia,
  • czynności i zaniechania zamawiającego w toku postępowania o udzielenie zamówienia.

Przy założeniu, że komunikacja w postępowaniu odbywa się za pośrednictwem środków elektronicznych, odwołanie wnosi się w terminie:

  • pięciu dni od publikacji SWZ albo działania lub zaniechania zamawiającego (np. wybór oferty najkorzystniejszej, odrzucenie oferty lub zaniechanie wyboru czy odrzucenia, kwestie związane z wszelkimi wezwaniami kierowanymi do wykonawców) w przypadku trybu podstawowego,
  • dziesięciu dni od publikacji SWZ albo działania lub zaniechania zamawiającego (np. wybór oferty najkorzystniejszej, odrzucenie oferty lub zaniechanie wyboru czy odrzucenia, kwestie związane z wszelkimi wezwaniami kierowanymi do wykonawców) w wypadku przetargu nieograniczonego.

Jeśli powyższe terminy upływają w sobotę, niedzielę lub święto, zostaje on wydłużony do końca pierwszego dnia roboczego następującego po tej dacie.

Zamawiający niezwłocznie, nie później niż w ciągu dwóch dni od otrzymania zawiadomienia o złożeniu odwołania, przesyła jego kopię pozostałym wykonawcom biorącym udział w postępowaniu wraz z wezwaniem do przystąpienia do odwołania, a jeśli odwołanie zostało wniesione na zapisy SWZ, zamawiający publikuje odwołanie na stronie prowadzonego postępowania wraz z wezwaniem do przystąpienia do odwołania. 
 

Wykonawcy mają trzy dni od chwili otrzymania informacji o wniesieniu odwołania na przystąpienie do postępowania odwoławczego, w którym wskazują stronę, do której przystępują, oraz interes w uzyskaniu rozstrzygnięcia na korzyść strony, do której przystępują.

 

Prawa zamawiających

Po wniesieniu odwołania do chwili otwarcia rozprawy zamawiający ma następujące możliwości:

  • uwzględnić odwołanie w całości lub w części (o ile uznaje żądania odwołującego za słuszne i zasadne),
  • nie uwzględniać odwołania,
  • wnieść odpowiedź na odwołanie.

Zgodnie z brzmieniem art. 522 ustawy Pzp uwzględnienie odwołania w całości skutkuje wykonaniem, powtórzeniem lub unieważnieniem czynności w postępowaniu (a jeśli odwołanie wniesiono na zapisy SWZ – zmianą tych zapisów zgodnie z żądaniem odwołującego), o ile nikt nie przystąpił do odwołania po stronie zamawiającego albo przystępujący po stronie zamawiającego nie wniósł sprzeciwu wobec uwzględnienia przez zamawiającego zarzutów przedstawionych w odwołaniu w całości bądź w części. Izba w takiej sytuacji umarza postępowanie. 

Jeśli zamawiający uwzględnił odwołanie w całości, a wykonawca, który przystąpił po stronie zamawiającego, wniósł sprzeciw wobec uwzględnienia odwołania, zamawiający przestaje być stroną postępowania odwoławczego. W takim wypadku musi on czekać z wykonaniem w postępowaniu czynności wynikających z uwzględnienia odwołania do chwili wydania rozstrzygnięcia przez Krajową Izbę Odwoławczą.

W przypadku uwzględnienia odwołania w części rozpatrzeniu przez Izbę podlegają tylko te zarzuty, których zamawiający nie uwzględnił, chyba że wykonawca przystępujący po stronie zamawiającego wniósł sprzeciw wobec ich uwzględnienia. Wówczas zamawiający przestaje być stroną postępowania odwoławczego w odniesieniu do zarzutów, które uwzględnił, i wykonuje, powtarza lub unieważnia czynności w postępowaniu w zakresie, w jakim uwzględnił odwołanie, czekając jednak na rozstrzygnięcie Izby z wykonaniem lub unieważnieniem czynności wynikających z zarzutów, do których wykonawca przystępujący po stronie zamawiającego wniósł sprzeciw wobec ich uwzględnienia.
 

Ważne

Czynności w postępowaniu odwoławczym dotyczące uwzględnienia całości lub części zarzutów może wykonać nawet niedoświadczony pracownik, należy jednak pamiętać, że w wypadku uwzględnienia części zarzutów Izba rozstrzygać będzie w odniesieniu do pozostałych zarzutów, co skutkuje koniecznością wyznaczenia reprezentacji zgodnie z art. 510 ustawy Pzp, chyba że odwołujący wycofa odwołanie w pozostałym zakresie. 


Należy również zwrócić uwagę, że czym innym jest zdolność do wykonania czynności technicznej ewentualnego uwzględnienia odwołania, a czym innym wiedza i doświadczenie niezbędne do stwierdzenia zasadności takiego uwzględnienia.

Uwzględniać czy nie uwzględniać?

Ocena merytoryczna zarzutów w odwołaniu oraz decyzja w zakresie jego nieuwzględniania lub uwzględnienia w całości albo części jest podejmowana przez kierownika zamawiającego i powinna zapadać przy udziale oraz na podstawie wiedzy specjalistycznej doświadczonego zamówieniowca czy osoby posiadającej wiedzę merytoryczną z zakresu przedmiotu zamówienia, konieczną do oceny zasadności postawionych zarzutów. Zespół ten (zazwyczaj stanowiący komisję przetargową) przedstawia kierownikowi zamawiającego korzyści i ryzyka wynikające z uwzględnienia lub nieuwzględnienia postawionych w odwołaniu zarzutów.
 

Ważne

Zamawiający może nie uwzględniać odwołania, jeśli nie zgadza się z postawionymi w nim zarzutami. Wówczas, o ile odwołujący nie zdecyduje się na jego wycofanie, spór rozstrzygnie Krajowa Izba Odwoławcza. W takim przypadku warto wyznaczyć odpowiedniego pełnomocnika, który posiada stosowną wiedzę i doświadczenie w zakresie objętym przedmiotem odwołania i będzie mógł skutecznie bronić interesów zamawiającego na toczącej się rozprawie.

 

Zazwyczaj w toku rozprawy poza doświadczonym zamówieniowcem lub prawnikiem będzie również niezbędna obecność osoby posiadającej fachową wiedzę techniczną w zakresie przedmiotu zamówienia. 

Często fachowa wiedza techniczna jest z punktu widzenia oceny zasadności odwołania i obrony interesów zamawiającego przed Izbą ważniejsza niż wiedza proceduralna, zwłaszcza w sytuacji, gdy odwołanie dotyczy nie kwestii formalnych, lecz związanych ze specyfiką przedmiotu zamówienia. Oczywiście obecność doświadczonego zamówieniowca zarówno na etapie oceny zasadności odwołania, jak i na etapie rozpatrywania odwołania przez Izbę jest uzasadniona i niezbędna, gdyż nawet w przypadku  zarzutów dotyczących przedmiotu zamówienia konieczne jest odniesienie się do kwestii stricte proceduralnych, wynikających z Prawa zamówień publicznych.
 

Ważne

Zamawiający ma prawo do czasu rozpatrzenia odwołania wnieść odpowiedź na odwołanie. Jego właściwe przygotowanie, aby skutecznie broniło interesów zamawiającego, wymaga również doświadczenia, by zawarte w odpowiedzi tezy były spójne i korespondujące zarówno ze stanem faktycznym w danym postępowaniu, przepisami prawa i orzecznictwem, jak i z argumentami przytaczanymi później ustnie na rozprawie.


Artykuł 555 ustawy Pzp stanowi: Izba nie może orzekać co do zarzutów, które nie były zawarte w odwołaniu. Nie można zatem podczas rozprawy stawiać dodatkowych zarzutów nieujętych w odwołaniu. Należy również mieć na uwadze, że strona „przegrana” w postępowaniu odwoławczym obciążana jest kosztami z nim związanymi. Oznacza to, że jeśli Izba uwzględnieni zarzuty stawiane w odwołaniu, to zamawiający będzie zobligowany do pokrycia kosztów wpisu odwołania wniesionego przez odwołującego oraz kosztów reprezentacji odwołującego (choć te ostatnie są kwotowo ograniczone). Tym bardziej warto po wniesieniu odwołania rozważyć jego zasadność i uwzględnić przynajmniej te zarzuty, które zmawiającemu trudno byłoby obalić przed Krajową Izbą Odwoławczą.

Zgodnie z brzmieniem art. 544 ustawy Pzp: Izba rozpoznaje odwołanie w terminie 15 dni od dnia jego doręczenia Prezesowi Izby. Izba uznaje jednak ten termin za instrukcyjny i w praktyce na rozpatrzenie odwołania można czekać znacznie dłużej.
 

Ważne

Artykuł 577 ustawy Pzp zawiera zakaz zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego do czasu ogłoszenia przez Izbę wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie odwoławcze. 


W przypadku wniesienia odwołania należy się zatem liczyć z opóźnieniem w zawarciu, a w konsekwencji – w realizacji umowy. Wprawdzie zamawiający ma prawo zwrócić się do Izby z wnioskiem o uchylenie zakazu zawarcia umowy, ale należy mieć na względzie, że Izba przychyli się do tego wniosku jedynie w wyjątkowych i uzasadnionych sytuacjach. Możliwość taką należy więc traktować jako wyjątek od powyższej zasady. 

 

Ważne

Złożenie skargi do sądu na rozstrzygnięcie Izby nie skutkuje zakazem zawarcia umowy.

 

Nowe rozwiązania

Na gruncie obecnie obowiązujących przepisów – odmiennie niż w ustawie obowiązującej do końca 2020 r. – złożenie odwołania nie zawiesza biegu terminu związania ofertą, a po jego upływie – bez względu na to, czy powodem tego upływu były przedłużające się badanie i ocena ofert, czy złożenie odwołania – zamawiający musi uzyskać zgodę wykonawcy na dokonanie wyboru jego oferty jako najkorzystniejszej oraz zawarcie umowy.

Nie istnieje przepis, który nakazywałby zamawiającemu przedłużenie terminu składania ofert tak, aby nastąpił on dopiero po wyroku lub postanowieniu Izby kończącym odwołanie na zapisy specyfikacji warunków zamówienia. Zdrowy rozsądek i pragmatyka nakazywałyby jednak takie rozwiązanie. Jeśli zamawiający nie uwzględnił odwołania, a odwołujący nie wycofał go, to dokonanie otwarcia ofert przed rozstrzygnięciem Izby niesie ze sobą duże ryzyko po stronie zamawiającego. 

Problemu nie będzie, jeśli Izba przyzna rację zamawiającemu (nie uwzględni odwołania). Jeśli jednak uwzględni przynajmniej niektóre zarzuty, to w praktyce konieczne będzie u...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy