Dołącz do czytelników
Brak wyników

Opinia UZP

19 listopada 2018

NR 168 (Listopad 2018)

Zaliczka dla wykonawcy

403

Instytucja zaliczki w systemie zamówień publicznych służy usprawnieniu jego funkcjonowania, przede wszystkim przez ułatwienie dostępu do projektów realizowanych tą drogą także dla firm dysponujących mniejszym potencjałem, tzw. małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Możliwość finansowania zamówienia zaliczkami udzielanymi przez zamawiającego ma istotne znaczenie przy określeniu ceny oferty: wykonawca nie musi angażować środków własnych ani szukać finansowania zewnętrznego, co zwykle niesie ze sobą dodatkowe koszty.

Zagadnienia związane z tym elementem postępowań i realizacji zamówień podjęto w wyczerpującym opracowaniu Urzędu Zamówień Publicznych pt. Zaliczki w zamówieniach publicznych, autorstwa Jarosława Jerzykowskiego, zrealizowanym wspólnie z agendami UE w ramach akcji „Efektywne zamówienia publiczne – wzmocnienie potencjału administracji”. Przedstawiono w nim interpretacje stosownych regulacji zawartych w Pzp oraz innych aktach prawnych, w tym niuanse towarzyszące zarówno określeniu roli zaliczki w realizacji zobowiązania, jak też okolicznościom jej udzielenia, zwrotu i zabezpieczenia. 
W Pzp kwestię zaliczki, której zamawiający może udzielić wykonawcy, uregulowano właściwie jedynie w art. 151a, którego swoistym uzupełnieniem jest treść art. 131w, adresowanego do zamówień w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa. Ani Pzp, ani Kodeks cywilny, w którym pojęcie zaliczki pojawia się parokrotnie, nie definiują go formalnie. Tradycyjnie więc zaliczkę określa się jako przedpłatę na poczet wynagrodzenia (ceny) uiszczaną przez dłużnika (świadczenia pieniężnego) przed terminem spełnienia przez wierzyciela jego świadczenia wzajemnego i przed terminem zapłaty wynagrodzenia. 
Zarówno przepisy o zamówieniach publicznych, jak i przepisy kodeksowe, wiążą zaliczkę ze zobowiązaniami umownymi, a precyzyjniej – ze zobowiązaniami z umów wzajemnych. Kodeks cywilny wiąże ją z modelem umowy wzajemnej, w której strony zobowiązane są w taki sposób, że świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej. Analogicznie postrzegane jest dostosowanie instytucji zaliczki w stosunku do umowy w sprawie zamówienia publicznego. Wzajemny charakter takiej umowy wynika wprost z legalnej definicji tego zamówienia. Artykuł 2 pkt 13 Pzp wskazuje, 
iż świadczenie dostawcy lub wykonawcy polega na wykonaniu usług, robót budowlanych albo dostaw, a świadczenie zamawiającego – na ich opłaceniu. Każda ze stron umowy w sprawie zamówienia publicznego jest zarazem dłużnikiem i wierzycielem. Zamawiający jest wierzycielem wykonawcy i może domagać się od niego wykonania przedmiotu zamówienia (dostaw, usług lub robót budowlanych), a zarazem, jako jego dłużnik, zobowiązany jest zapłacić wynagrodzenie. Wykonawca zaś jest dłużnikiem zamawiającego, jako zobowiązany do realizacji przedmiotu zamówienia, a wierzycielem – z tytułu zapłaty przysługującego mu wynagrodzenia.

Możliwości i obowiązki

Ważne!

Regulacje art. 151a Pzp przede wszystkim mają na celu potwierdzenie prawa zamawiających do udzielania zaliczek. Zamawiający może udzielić zaliczki na poczet wykonania zamówienia, jeżeli możliwość taka została przewidziana w ogłoszeniu o zamówieniu lub w specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Odnosi się to do każdego zamawiającego, bowiem przepis swym zakresem obejmuje wszystkie kategorie zamawiających, o których mowa w art. 3 ust. 1 Pzp, niezależnie od ich statusu prawnego. Jak podkreślono w opracowaniu UZP, należy rozważyć również zagadnienie możliwości sprecyzowania przez zamawiającego celu, na który może być wydatkowana zaliczka. Może to być np. sfinansowanie określonego rodzaju robót, zakup materiałów na potrzeby realizacji zamówienia czy zakup urządzeń do zamontowania.

Szczególny charakter ma art. 143a ust. 1 pkt 2 Pzp, dotyczący zaliczek w umowach o roboty budowlane zawieranych na okres dłuższy niż 12 miesięcy, przewidujących jednorazową zapłatę całości wynagrodzenia. Brzmi on: W przypadku zamówień na roboty budowlane, których termin wykonywania jest dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli umowa przewiduje zapłatę całości wynagrodzenia należnego wykonawcy po wykonaniu całości robót budowlanych – zamawiający jest obowiązany przewidzieć udzielanie zaliczek, przy czym udzielanie kolejnych zaliczek przez zamawiającego wymaga przedstawienia dowodów zapłaty wymaganego wynagrodzenia podwykonawcom i dalszym podwykonawcom, o których mowa w art. 143c ust. 1, biorącym udział w realizacji części zamówienia, za którą zaliczka została wypłacona.
Artykuł 143a ust. 1 pkt 2 Pzp wyznacza obowiązek dla wszystkich bez wyjątku kategorii zamawiających, o których mowa w art. 3 ust. 1 Pzp. Stanowi on ogólnie o obowiązku przewidzenia zaliczek, nie precyzując ani minimalnej kwoty, ani ich liczby. W treści omawianego przepisu jest jednak wyraźnie mowa zarówno o tym, że zamawiający obowiązany jest przewidzieć udzielanie zaliczek, jak i o tym, że udzielanie kolejnych zaliczek przez zamawiającego wymaga przedstawienia dowodów zapłaty wymaganego wynagrodzenia podwykonawcom i dalszym podwykonawcom biorącym udział w realizacji części zamówienia, za którą zaliczka została wypłacona. Wydaje się to przemawiać za intencją ustawodawcy, aby zamawiający nie ograniczał się tylko do udzielenia jednej zaliczki. Poza przypadkami wynikającymi z art. 143a ust. 1 pkt 2 Pzp udzielenie przez zamawiającego zaliczek jest zawsze fakultatywne.

Udzielanie zaliczek 

Według przepisów Pzp jedynym wymogiem udzielania zaliczek przez zamawiającego jest wskazanie informacji o ich udzielaniu w SIWZ lub ogłoszeniu o zamówieniu. Jednak przekazanie wykonawcom informacji o udzielaniu zaliczek jest konieczne, by zadośćuczynić zasadzie zachowania warunków konkurencyjności postępowania o udzielenie zamówienia. Natomiast późniejsza, dokonywana dopiero w trakcie realizacji zamówienia, zmiana umowy w sprawie zamówienia publicznego, polegająca na wprowadzeniu zaliczek, będzie stanowiła istotną zmianę umowy. Określa to art. 144 ust. 1e pkt 2 lit. b Pzp mówiący o istotnej zmianie umowy jako o zmianie, która narusza równowagę ekonomiczną umowy lub umowy ramowej na korzyść wykonawcy, w sposób nieprzewidziany pierwotnie w tych umowach. Prawo zamówień publicznych nie określa stopnia szczegółowości informacji o zaliczkach zawartych w ogłoszeniu o zamówieniu lub w SIWZ.
W związku ze znaczeniem zaliczek dla obliczenia ceny oferty należy uznać, że informacja na temat zaliczek powinna zawierać co najmniej dane na temat dopuszczalnej ich wysokości, warunków wypłaty, terminu (lub terminów) rozliczenia oraz ewentualnego zabezpieczenia ich zwrotu – czytamy w opracowaniu UZP. Wskazać przy tym należy, że ustawa nie stoi na przeszkodzie określaniu kwoty zaliczki jako oznaczonego procentu ceny oferty ani poprzez wskazanie określonej kwoty nominalnej, która ma być zaliczkowana. Niewątpliwie im bardziej szczegółowy zakres informacji związanych z udzieleniem i rozliczeniem przewidywanych zaliczek, tym precyzyjniej wykonawca będzie mógł obliczyć cenę swojej oferty. Informacje w sprawie zaliczek mogą zostać zamieszczone zarówno w wyodrębnionym punkcie SIWZ, jak i jako część wzoru umowy w sprawie zamówienia publicznego. 

Ważne!

Według postanowie...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy