Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

8 listopada 2019

NR 179 (Listopad 2019)

Dodatkowe obowiązki zamawiających

0 5

Ustawa z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych jest najobszerniejszym z aktów prawnych regulujących problematykę zamówień publicznych we współczesnej historii Polski. Jednym z wielu powodów tego stanu rzeczy jest wzrost liczby dodatkowych obowiązków nałożonych w tej ustawie na zamawiających.

Należy jednak zastrzec, że omówienie w jednym artykule wszystkich zmian obciążających zamawiających – zawartych w Prawie zamówień publicznych z 2019 r. – w stosunku do przepisów wciąż obowiązującej ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1986 z późn. zm.), ze względu na ich obszerność jest niemożliwe. Zaczynamy więc od omówienia tzw. procedury odwróconej, mającej zastosowanie w trybie przetargu nieograniczonego. W osobnym artykule zostaną przedstawione dodatkowe obowiązki nałożone na zamawiających w nowym Pzp w toku przygotowania i prowadzenia publicznych postępowań o udzielenie zamówienia klasycznego o wartości mniejszej niż progi unijne. 

Gdy wartość zamówienia jest równa progom unijnym, przekracza je lub jest niższa 

Przepisy nowego Pzp wprowadzają wprost do polskiego systemu zamówień publicznych obowiązek przestrzegania zasady efektywności w toku prowadzonego postępowania.

Ważne

Zgodnie z art. 17 ust. 1 nowego Pzp zamawiający zobowiązani są do udzielania zamówień w sposób zapewniający najlepszą jakość dostaw, usług oraz robót budowlanych, uzasadnioną charakterem zamówienia, w ramach środków, które zamawiający może przeznaczyć na jego realizację, oraz w sposób zapewniający uzyskanie najlepszych efektów zamówienia. 


Dotyczy to efektów społecznych, środowiskowych oraz gospodarczych, o ile którykolwiek z tych efektów jest możliwy do uzyskania w danym zamówieniu, w stosunku do poniesionych nakładów. 

Zasada efektywności była wprawdzie wyrażona w przepisach innych aktów prawnych i stanowiła podstawę działania wielu kategorii zamawiających, to jednak jako podstawa prowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego nigdy nie była wskazana wprost. Wprowadzenie zasady efektywności, jako jednej z podstawowych reguł udzielania zamówień publicznych, będzie wymagało od zamawiających zwracania większej uwagi na aspekty związane z szeroko pojętym przedmiotem zamówienia. 

Ustawodawca nałożył ponadto na zamawiających – m.in. z administracji rządowej – obowiązek uwzględniania w obszarze zamówień publicznych priorytetowych działań Rzeczypospolitej Polskiej, określonych w polityce zakupowej państwa, opracowywanej raz na cztery lata. Trudno aktualnie ustalić skalę oddziaływania polityki zakupowej państwa na poszczególne postępowania. Biorąc jednak pod uwagę znaczenie, jakie przydał ustawodawca temu opracowaniu, należy spodziewać się znaczącego wpływu tej polityki na poszczególne postępowania o udzielenie zamówienia. 
 

Ważne

W odniesieniu do zamawiających, którzy chcą wspólnie przygotować lub przeprowadzić postępowanie ustawodawca nałożył obowiązek zawarcia porozumienia, (art. 38 ust. 2 nowego Pzp) oraz obciążył ich wspólną odpowiedzialnością za prawidłowe przygotowanie i przeprowadzenie postępowania, z pewnymi zastrzeżeniami zawartymi w art. 38 ust. 4 nowego Pzp i dalszych przepisach. 


Istotnym obciążeniem dla zamawiających będzie obowiązek przekazywania Prezesowi Urzędu Zamówień Publicznych informacji o złożonych wnioskach o dopuszczenie do udziału w postępowaniu lub ofertach (art. 81 nowego Pzp). Zamawiający przekazuje wskazane informacje Prezesowi UZP nie później niż w terminie siedmiu dni od dnia otwarcia odpowiednio ofert albo ofert wstępnych lub ostatecznych albo unieważnienia postępowania. 

Choć, co do zasady, czynność ta ma charakter informacyjny i będzie ujednolicona dzięki opracowaniu wzoru danych zawartych w informacji do Prezesa UZP, który określi minister właściwy do spraw gospodarki w drodze rozporządzenia1, to mimo wszystko skala oddziaływania tego obowiązku będzie bardzo znacząca dla praktyki prowadzenia postępowań o zamówienie publiczne. Obowiązek z art. 81 nowego Pzp odnosi się bowiem do wszystkich postępowań, w których składane są oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, a stanowią one przeszło 90% wszystkich postępowań w Polsce2. 

Dodatkowe obowiązki w postępowaniach unijnych

Niewątpliwą nowością w systemie zamówień publicznych, niemającą swojego bezpośredniego odpowiednika w dotychczas obowiązujących przepisach o zamówieniach publicznych, jest nakaz dokonania przez zamawiającego publicznego analizy potrzeb i wymagań, uwzględniającej rodzaj i wartość zamówienia, której dokonuje. 

Zamawiający obowiązany jest dokonać analizy przed wszczęciem postępowania o udzielenie zamówienia. Analiza obejmuje badanie możliwości zaspokojenia zidentyfikowanych potrzeb z wykorzystaniem zasobów własnych, rozeznanie rynku: 

  • w aspekcie alternatywnych środków zaspokojenia zidentyfikowanych potrzeb, 
  • w aspekcie możliwych wariantów realizacji zamówienia albo wskazuje, że jest wyłącznie jedna możliwość wykonania zamówienia. 

Analiza powinna wskazywać: 

  • orientacyjną wartość zamówienia dla każdego z wariantów, o których mowa w art. 83 ust. 2 pkt 2 lit. b nowego Pzp, 
  • możliwość podziału zamówienia na części,
  • przewidywany tryb udzielenia zamówienia,
  • możliwość uwzględnienia aspektów społecznych, środowiskowych lub innowacyjnych zamówienia,
  • ryzyka związane z postępowaniem o udzielenie i realizacją zamówienia.

Ustawodawca dopuszcza możliwość odstąpienia od obowiązku dokonania analizy w trybie negocjacji bez ogłoszenia oraz w trybie zamówienia z wolnej ręki, w ściśle określonych przypadkach. 

Ważne

Dodatkowym obowiązkiem nałożonym na zamawiających3 jest nakaz wskazania w opisie przedmiotu zamówienia kryteriów stosowanych w celu oceny równoważności w odniesieniu do tych elementów opisu przedmiotu zamówienia, które opisane zostały przez wskazanie znaków towarowych, patentów lub pochodzenia, źródła lub szczególnego procesu, który charakteryzuje produkty lub usługi dostarczane przez konkretnego wykonawcę. 


Znaczenie tej zmiany dla praktyki prowadzenia postępowań jest nie do przecenienia, jednak wpłynie decydująco na pracochłonność opisywania niektórych przedmiotów zamówienia. 

Nową instytucją w systemie zamówień publicznych jest zaliczenie niektórych oświadczeń i dokumentów do jednego rodzaju, nazwanego przedmiotowymi środkami dowodowymi. Samo wyodrębnienie przedmiotowych środków dowodowych nie stanowiłoby żadnego dodatkowego obciążenia dla prowadzących postępowanie, gdyby nie fakt, że zamawiający jest obowiązany wezwać do złożenia lub uzupełnienia tych środków w specyficznie określonych okolicznościach. 

Przedmiotowe środki dowodowe, co do zasady, wykonawca powinien złożyć wraz z ofertą. Natomiast zgodnie z art. 107 ust. 2 nowego Pzp: (…) jeżeli wykonawca nie złożył przedmiotowych środków dowodowych lub złożone przedmiotowe środki dowodowe są niekompletne, zamawiający wzywa do ich złożenia lub uzupełnienia w wyznaczonym terminie, o ile przewidział to w ogłoszeniu o zamówieniu lub dokumentach zamówienia. 

Ważne

Niezbędną przesłanką wezwania wykonawcy przez zamawiającego do złożenia lub uzupełnienia przedmiotowych środków dowodowych jest przewidzenie tego w ogłoszeniu o zamówieniu lub dokumentach zamówienia, z zastrzeżeniem zawartym w art. 107 ust. 3 nowego Pzp Jest to niezwykle ważny element postępowania, dlatego że obowiązkowe jest ujęcie wskazanych informacji w ogłoszeniu o zamówieniu lub w dokumentach zamówienia. Niedopatrzenie zamawiającego w tym zakresie może mieć daleko idące konsekwencje na etapie badania i oceny ofert. 


W odniesieniu do weryfikacji podmiotowej wykonawców istotną zmianą w systemie zamówień publicznych jest zmniejszenie liczby obligatoryjnych przesłanek wykluczenia z postępowania i przeniesienie do przesłanek fakultatywnych wielu okoliczności, istotnych dla przebiegu postępowania, które dotychczas stanowiły obligatoryjne podstawy wykluczenia wykonawcy. W wyniku tego z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego zamawiający będzie mógł, na podstawie art. 109 ust. 1 pkt 8–10 nowego Pzp, w szczególności wykluczyć wykonawcę, który: 

  • w wyniku zamierzonego działania lub rażącego niedbalstwa wprowadził zamawiającego w błąd przy przedstawianiu informacji, że nie podlega wykluczeniu, spełnia warunki udziału w postępowaniu lub kryteria selekcji, co mogło mieć istotny wpływ na decyzje podejmowane przez zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia lub który zataił te informacje, lub nie jest w stanie przedstawić wymaganych podmiotowych środków dowodowych;
  • bezprawnie wpływał lub próbował wpływać na czynności zamawiającego, lub próbował pozyskać, lub pozyskał informacje poufne, mogące dać mu przewagę w postępowaniu o udzielenie zamówienia;
  • w wyniku lekkomyślności lub niedbalstwa przedstawił informacje wprowadzające w błąd, co mogło mieć istotny wpływ na decyzje podejmowane przez zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia
    – tylko jeżeli zgodnie z art. 109 ust. 2 nowego Pzp, przewidując taką możliwość, wskaże ww. podstawy wykluczenia w ogłoszeniu o zamówieniu lub dokumentach zamówienia. 

Niewskazanie fakultatywnych przesłanek wykluczenia z art. 109 ust. 2 pkt 8–10 nowego Pzp w ogłoszeniu o zamówieniu lub dokumentach zamówienia może w sposób znaczący utrudnić rzetelną ocenę podmiotową wykonawcy, a w konsekwencji zaburzyć prawidłowy wybór najkorzystniejszej oferty i zawarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego. Dlatego, choć zgodnie z nowym Pzp nie jest wymagane przez ustawodawcę wskazanie w ogłoszeniu o zamówieniu lub dokumentach zamówienia fakultatywnych podstaw wykluczenia z art. 109 ust. 2 pkt 8–10 – moim zdaniem – konieczne jest uwzględnienie ww. przesłanek fakultatywnych w każdym prowadzonym postępowaniu. 

Kolejnym dodatkowym obowiązkiem, jaki na zamawiającego nałożył ustawodawca, jest przesądzenie znaczenia czynności odbycia wizji lokalnej oraz czynności sprawdzenia przez wykonawcę dokumentów niezbędnych do realizacji zamówienia dostępnych na miejscu u zamawiającego. Te dwie, do niedawna wspomagające wykonawcę czynności faktyczne, po zmianach w systemie zamówień publicznych mogą stanowić podstawę odrzucenia oferty. 

Ważne

Zgodnie z art. 226 ust. 1 pkt 19 nowego Pzp zamawiający odrzuca ofertę, jeżeli została złożona bez odbycia wizji lokalnej lub bez sprawdzenia dokumentów niezbędnych do realizacji zamówienia dostępnych na miejscu u zamawiającego, w przypadku gdy zamawiający tego wymagał w dokumentach zamówienia. 


Ponieważ odrzucenie oferty jest uzależnione od tego, czy zamawiający wymagał tego w dokumentach zamówienia, na zamawiającym ciąży obowiązek jednoznacznego przesądzenia, czy odbycie wizji lokalnej lub sprawdzenie dokumentów niezbędnych do realizacji zamówienia dostępnych na miejscu u zamawiającego jest wymogiem nałożonym na wykonawcę, czy też jest działaniem, które ma wyłącznie ułatwić wykonawcy złożenie oferty i nie będzie skutkować odrzuceniem oferty.  

Ustawod...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Monitor Zamówień Publicznych"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Roczny dostęp do filmów instruktażowych
  • Cykl szkoleń online
  • Indywidualne konsultacje
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy