Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo

18 stycznia 2019

NR 170 (Styczeń 2019)

Kryteria pozacenowe a jakość przedmiotu zamówienia

0 1280

Od 29 sierpnia 2014 r. znowelizowane przepisy ustawy – Prawo zamówień publicznych nałożyły na zamawiających obowiązek dotyczący stosowania innych niż wyłącznie cena kryteriów oceny ofert.

 

POLECAMY

Na mocy przywołanej zmiany zamawiający musiał określić inne poza ceną kryteria wyboru najkorzystniejszej oferty, w szczególności uwzględniając jakość, funkcjonalność, parametry techniczne, aspekty środowiskowe, społeczne, innowacyjne, serwis, termin wykonania zamówienia oraz koszty eksploatacji. 

Ustawodawca pozwolił na stosowanie ceny jako jedynego kryterium tylko w przypadku, gdy przedmiot zamówienia był powszechnie dostępny oraz miał ustalone standardy jakościowe. 

Kolejna zmiana ustawy Pzp z dnia 22 czerwca 2016 r. jeszcze bardziej sformalizowała zasady określania kryteriów oceny ofert. Zgodnie z art. 91 ust. 2a Pzp zamawiający, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 Pzp, mogą stosować kryterium ceny jako jedyne kryterium oceny ofert lub jako kryterium o wadze przekraczającej 60%, jeżeli określą w opisie przedmiotu zamówienia standardy jakościowe odnoszące się do wszystkich istotnych cech przedmiotu zamówienia oraz koszty jego cyklu życia. W większości przypadków oznacza to, że organizatorzy przetargów zmuszeni są określić kryterium ceny o wadze nieprzekraczającej 60%. 

Zmienione przepisy dotyczące kryteriów wyboru najkorzystniejszej oferty znajdują wyraz w najnowszym prawodawstwie unijnym, które akcentuje konieczność kierowania się przy wyborze najkorzystniejszej oferty rachunkiem ekonomicznym, gdzie oferta najkorzystniejsza nie jest utożsamiana z ofertą najtańszą1

Motyw 90 preambuły dyrektywy unijnej 2014/24/UE przyznaje państwom członkowskim swobodę w kwestii regulacji kryterium cenowego. Niemniej jednak zachęca je do ograniczenia kryterium kosztu w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego, podkreślając, że wyłączenie stosowania kryterium cenowego lub kosztowego jako jedynego kryterium wykorzystywanego przy ocenie oferty najkorzystniejszej bądź też ograniczenie stosowania tych czynników pozwoli uzyskać korzystniejszy ekonomicznie przedmiot zamówienia2

Raport Urzędu Zamówień Publicznych3

W maju 2017 r. UZP opublikował raport dotyczący porównania zastosowania pozacenowych kryteriów oceny ofert przed wejściem w życie obu wspomnianych wyżej nowelizacji Pzp i po ich wprowadzeniu. Na podstawie ogłoszeń o zamówieniach publikowanych w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej oraz w Biuletynie Zamówień Publicznych w 2016 r., przed wejściem w życie nowelizacji oraz w 2016 r. po wejściu w życie nowelizacji, łącznie z pierwszym kwartałem 2017 r. w raporcie zestawiono odsetek najczęściej stosowanych pozacenowych kryteriów (tabela 1).

Tabela 1. Pozacenowe kryteria oceny ofert

Kryteria oceny ofert   Kryteria przed wejściem 
w życie nowelizacji 
z dnia 22 czerwca 2016 r. 
Kryteria po wejściu 
w życie nowelizacji 
z dnia 22 czerwca 2016 r.
termin realizacji/czas dostawy  33%  30%
gwarancja/rękojmia (termin, warunki itp.) 23%  25%
płatności (warunki, terminy itp.)  12% 10%
jakość/funkcjonalność/parametry techniczne itp. 10% 19%
wiedza/doświadczenie  4% 18%
czas reakcji 3%  5%

 

Z zestawienia wynika, że zarówno przed ostatnimi nowelizacjami Pzp, jak i po nich, najczęściej stosowanymi kryteriami oceny ofert były termin realizacji oraz gwarancja, a dopiero kolejne miejsca zajmowały kryteria dotyczące jakości, funkcjonalności oraz doświadczenia personelu realizującego zamówienie. 

Według UZP pozytywnym skutkiem wprowadzenia zmian w ustawie Pzp jest fakt, że zamawiający częściej stosują kryteria związane z jakością i funkcjonalnością przedmiotu zamówienia oraz z doświadczeniem osób realizujących zamówienie. Zwrócono jednak uwagę, że użycie kryterium dotyczącego jakości oraz doświadczenia personelu nie zagwarantuje otrzymania przedmiotu zamówienia najlepszej jakości za korzystną cenę.

Jak zaznaczył UZP, omawiane nowelizacje wpłynęły także na spełnienie przez zamawiających wymogów formalnych dotyczących stosowania innych niż cena kryteriów wyboru ofert (przed zmianą Pzp z dnia 29 sierpnia 2014 r. zamawiający mogli stosować kryterium ceny jako jedyne kryterium oceny ofert). Potwierdzają to analizy UZP, które zobrazowano w tabeli 2.

Tabela 2. Kryterium ceny

Cena jako jedyne 
kryterium
Odsetek postępowań ogółem4 przed zmianą z 2014 r.5  Odsetek postępowań ogółem po nowelizacji z dnia 29 sierpnia 2014 r.6   Odsetek postępowań ogółem po nowelizacji z dnia 22 czerwca 2016 r.7
ogłoszenia opublikowane w Dz. U. UE  75% 11% 20%
ogłoszenia opublikowane w BZP   84% 12%  13%

Nieznaczny wzrost ceny jako jedynego kryterium wyboru ofert (po zmianie ustawy) UZP tłumaczy zmianą przepisu określonego w art. 91 ust. 2a Pzp, tj. rezygnacją w tej regulacji z odniesienia się do przedmiotu zamówienia powszechnie dostępnego, o ustalonych standardach jakościowych, na rzecz wskazania, że cena może być zastosowana jako jedyne kryterium oceny ofert, jeżeli zamawiający określą w opisie przedmiotu zamówienia standardy jakościowe odnoszące się do wszystkich istotnych cech przedmiotu zamówienia.8

Przepisy, praktyka, orzecznictwo

Artykuł 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych wskazuje, że wydatki publiczne powinny być realizowane w sposób celowy, oszczędny i z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów oraz optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów. 

Przywołany przepis stanowi fundamentalną zasadę, którą należy kierować się podczas udzielania zamówień publicznych. Ustawa Pzp w art. 2 pkt 5 definiuje pojęcie najkorzystniejszej oferty, wskazując, że ilekroć jest w niej mowa o najkorzystniejszej ofercie, należy przez to rozumieć ofertę: 

  1. która przedstawia najkorzystniejszy bilans ceny lub kosztu i innych kryteriów odnoszących się do przedmiotu zamówienia publicznego, w szczególności w przypadku zamówień w zakresie działalności twórczej lub naukowej, których przedmiotu nie można z góry opisać w sposób jednoznaczny i wyczerpujący lub która najlepiej spełnia kryteria inne niż cena lub koszt, gdy cena lub koszt jest stała, albo 
  2. z najniższą ceną lub kosztem, gdy jedynym kryterium oceny jest cena lub koszt. 

Ustawowa definicja stanowi zatem, że najkorzystniejsza oferta może zostać wyłoniona tylko na podstawie bilansu ceny lub ceny i innych kryteriów. Na zamawiającym, jako organizatorze postępowania, spoczywa obowiązek określenia kryteriów oceny ofert, którymi będzie kierował się podczas wyboru najkorzystniejszej oferty. 

Swoboda zamawiającego jest ograniczona jedynie zawartą w dyspozycji art. 7 ust. 1 Pzp zasadą przygotowania i przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców. 

Ponadto pozacenowe kryteria oceny ofert nie mogą dotyczyć właściwości wykonawcy, a zwłaszcza jego wiarygodności ekonomicznej, technicznej lub finansowej, co zostało uregulowane w treści art. 91 ust. 3 Pzp. 

W przepisach ustawy Pzp, które dotyczą kryteriów wyboru ofert, zawarte są normy prawne regulujące sposób postępowania zamawiającego. Dzięki określonemu schematowi działania ma on możliwość uzyskania przedmiotu zamówienia o wyższych standardach jakościowych, który w odniesieniu do ceny będzie korzystniejszy ekonomicznie. Powyższe wpisuje się więc w zasadę określoną w przywołanym art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych. 

W praktyce podmioty odpowiedzialne za realizację zakupów publicznych najczęściej skupiają się na formalnym wypełnieniu nakazu prawa. Poza kryterium ceny o wadze 60% stosują pozacenowe kryteria odnoszące się głównie do terminu realizacji zamówienia, okresu gwarancji lub warunków płatności. Z raportu UZP wynika, że przywołane kryteria stosowane są w 65% postępowań.

Przygotowanie kryteriów oceny ofert odnoszących się do jakości i funkcjonalności przedmiotu zamówienia wymaga od zamawiającego dodatkowego nakładu pracy. Z uwagi na specyfikę przedmiotu zamówienia kierownik zamawiającego powinien zadbać o odpowiedni dobór komisji przetargowej. Poza osobami posiadającymi wiedzę z zakresu stosowania ustawy Pzp istotne jest, aby powołać członków komisji przetargowej posiadających wiedzę merytoryczną odnoszącą się do charakterystyki przedmiotu zamó...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy