Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

25 czerwca 2018

NR 163 (Maj 2018)

Podpisanie umowy elementem postępowania

0 449

W opublikowanej w marcu 2018 r. opinii pt. „Nowe podejście do badania konfliktu interesów” Urząd Zamówień Publicznych zmienił swoją dotychczasową interpretację dotyczącą kwestii podpisania umowy, jako czynności dokonywanej po zakończeniu postępowania o udzielenie zamówienia. 

Zdaniem UZP udzielenie zamówienia jest elementem postępowania o udzielenie zamówienia. Praktyczny wymiar tej niespodziewanej zmiany podejścia dotyczy pytania, czy kierownik zamawiającego lub jego pełnomocnik, który podpisuje umowę, musi również złożyć pisemne oświadczenie o braku lub istnieniu okoliczności, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy – Prawo zamówień publicznych. W związku z nowym podejściem UZP odpowiedź brzmi: tak. Stanowisko to opisano następująco: 

Czynnościami w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, do których odnosi się art. 17 ust. 1 Pzp, będą w szczególności czynności związane z wyborem oferty najkorzystniejszej, odrzuceniem oferty, wykluczaniem wykonawców, oceną spełniania przez wykonawców warunków udziału w postępowaniu, badaniem ofert – dokonywane od momentu wszczęcia postępowania (które stanowi publikacja ogłoszenia o zamówieniu lub przesłanie zaproszenia do składania ofert lub zaproszenia do negocjacji) do chwili udzielenia zamówienia publicznego (rozumianego jako podpisanie umowy w sprawie zamówienia publicznego). Kwestia momentu zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego stanowiła przedmiot rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 17 grudnia 2010 r. (sygn. akt: III CZP 103/10), stwierdził, iż: (…) postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego na gruncie ustawy Pzp, zgodnie z treścią art. 2 ust. 7a ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 29 stycznia 2010 r. (…), da się zdefiniować jako ciąg czynności faktycznych i prawnych rozpoczynający się z chwilą ogłoszenia o zamówieniu przesłania zaproszenia do składania ofert albo przesłania zaproszenia do negocjacji w celu dokonania wyboru oferty wykonawcy. Przepis nie określa chwili zakończenia tego postępowania, ale treść ustawy nie pozostawia wątpliwości, że postępowanie to kończy się z chwilą zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego (…). 

W konsekwencji obowiązek złożenia oświadczenia o istnieniu lub braku istnienia okoliczności, o których mowa w art. 17 ust. 1 Pzp, dotyczy osób, które brały udział w wykonywaniu czynności podejmowanych w ramach postępowania. Obowiązek ten dotyczyć będzie również osoby podpisującej umowę w sprawie zamówienia publicznego, tj. kierownika zamawiającego lub osoby, której powierzono to zadanie w ramach postępowania na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy. Czynność zawarcia umowy w przedmiocie realizacji zamówienia publicznego stanowi bowiem ostatnią czynność wykonywaną w postępowaniu, a osoby zaciągające zobowiązanie z tego tytułu powinny podlegać weryfikacji pod kątem konfliktu interesów.

W poprzednim brzmieniu

Powyższa opinia zmienia dotychczasowe podejście Urzędu Zamówień Publicznych do tej kwestii. Do chwili wydania nowej opinii UZP uznawał, że osoba, która nie wykonywała żadnej czynności w postępowaniu, a tylko podpisywała umowę, nie musi podpisywać oświadczenia z art. 17 ust. 2 Pzp, a momentem zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia jest wybór najkorzystniejszej oferty. Opublikowana kilka lat wcześniej opinia pt. „Zakończenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego a obowiązek złożenia oświadczenia (ZP-11) o braku lub istnieniu okoliczności stanowiących podstawę wyłączenia z postępowania (art. 17 ust. 2  Pzp)”1 analizowała definicję postępowania o udzielenie zamówienia z art. 2 pkt 7a Pzp, mówiącą, że przez postępowanie o udzielenie zamówienia należy rozumieć postępowanie wszczynane w drodze publicznego ogłoszenia o zamówieniu lub przesłania zaproszenia do składania ofert albo przesłania zaproszenia do negocjacji w celu dokonania wyboru oferty wykonawcy, z którym zostanie zawarta umowa w sprawie zamówienia publicznego, lub – w przypadku trybu zamówienia z wolnej ręki – wynegocjowania postanowień takiej umowy. Zdaniem UZP celem postępowania było dokonanie wyboru oferty wykonawcy:

(...) cel procedur udzielania zamówień publicznych zostaje osiągnięty już z chwilą dokonania wyboru najkorzystniejszej oferty (art. 92 Pzp). W tym stanie rzeczy istotne z punktu zastosowania procedur udzielania zamówień publicznych nie jest zawarcie samej umowy (udzielenie zamówienia publicznego), lecz wybór wykonawcy, któremu może być udzielone zamówienie (wybór najkorzystniejszej oferty). Powyższe stanowisko w pełni potwierdza brzmienie art. 7 ust. 3 Pzp, który stanowi, iż zamówienia publicznego udziela się wyłącznie wykonawcy wybranemu zgodnie z przepisami ustawy. 

(…) Powyższe prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż zawarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego stanowi czynność prawną odrębną od samego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, podlegającą ocenie według reguł prawa cywilnego (por. art. 702 § 3 w zw. z art. 703 § 3 k.c.), tj. nie stanowi „czynności w postępowaniu” (por. art. 17 ust. 1 i 2 in principio Pzp). Zawarcie umowy, jako czynność podejmowana po zakończeniu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, ma na celu nawiązanie stosunku prawnego z wykonawcą wyłonionym w wyniku zakończonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Zawarcie umowy prowadzi zatem do zaciągnięcia przez zamawiającego zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym i z tych względów stanowi jedynie pochodną wyboru najkorzystniejszej oferty albo uzgodnienia treści przyszłej umowy – w przypadku postępowań prowadzonych w trybie zamówienia z wolnej ręki.

Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, iż za moment zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego należy uznać chwilę dokonania wyboru najkorzystniejszej oferty, a nie chwilę zawarcia umowy (udzielenia zamówienia publicznego), albowiem to z chwilą wyboru najkorzystniejszej oferty realizuje się cel postępowania, tj. wskazanie wykonawcy, z którym może być zawarta umowa w sprawie zamówienia publicznego. Podobnie w odniesieniu do zamówień udzielanych w trybie zamówienia z wolnej ręki ustawodawca powiązał skutek w postaci zakończenia postępowania z chwilą ustalenia warunków przyszłej umowy, a nie z chwilą jej zawarcia (arg. z art. 2 pkt 7a Pzp).

(…) Rekapitulując, należy stwierdzić, iż zawarcie umowy, jako czynność podejmowana po zakończeniu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, mająca na celu nawiązanie stosunku prawnego (zaciągniecie zobowiązania) z wykonawcą wyłonionym w wyniku zakończonego postępowania, nie rodzi po stronie osoby podpisującej umowę obowiązku złożenia oświadczenia o braku lub istnieniu okoliczności stanowiących podstawę wyłączenia, o którym mowa w art. 17 ust. 2 Pzp.

Różne opinie

Analizując powyższe, diametralnie różne opinie, można jednak uznać, że „stara” opinia w logiczniejszy i rozsądniejszy sposób podchodziła do tematu ram czasowych postępowania o udzielenie zamówienia oraz braku potrzeby składania oświadczeń przez osoby, które podpisują umowę, a nie wykonywały wcześniej żadnych czynności w postępowaniu. Samo rozróżnienie pojęć postępowania o udzielenie zamówienia oraz udzielenia zamówienia, wskazuje, że są to dwa odrębne elementy. 

Postępowanie o udzielenie zamówienia jest – zgodnie z definicją zawartą w ustawie Pzp – ciągiem czynności, od wszczęcia postępowania, aż do wyboru oferty lub wynegocjowania warunków umowy. Na tym polega „postępowanie”, że chodzi tu o konkretną, określoną w czasie procedurę, proces, cykl działań i zachowań mających jakiś cel. Tym celem jest podpisanie umowy w sprawie zamówienia publicznego, czyli jego udzielenie. Samo postępowanie ma doprowadzić do możliwości jego udzielenia, stąd pojęcie postępowania o udzielenie zamówienia. Kierując się tymi logicznymi przesłankami, doktryna Prawa zamówień publicznych podzielała w większości, jak się wydaje, ten pogląd.

W najnowszym wydaniu Komentarza do Prawa zamówień publicznych autorstwa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Monitor Zamówień Publicznych"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Roczny dostęp do filmów instruktażowych
  • Cykl szkoleń online
  • Indywidualne konsultacje
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy