Stosowanie zasady bliskości przy odbiorze i transporcie odpadów medycznych

Wpostępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego, których przedmiotem jest odbiór i zagospodarowanie odpadów medycznych o właściwościach zakaźnych, szczególnemu wyróżnieniu podlega jeden z najbardziej newralgicznych obszarów systemu prawnego, jakim jest trójstyk ustaw. W tym konkretnym przypadku jest to relacja Prawa zamówień publicznych z Prawem ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r., poz. 647, 1080, 1812 i 1863, z 2026 r., poz. 202 i 426) i ustawą o odpadach (Dz. U. z 2023 r., poz. 1587, 1597, 1688, 1852 i 2029, z 2024 r., poz. 1834, 1911 i 1914, z 2025 r., poz. 1812, z 2026 r., poz. 174). Poważnym wyzwaniem dla zamawiających jest właściwe ukształtowanie treści specyfikacji warunków zamówienia w sytuacji niedoboru mocy przerobowych w instalacjach na terenie województwa wytworzenia odpadów. 

Artykuł poddaje dogmatycznej i praktycznej analizie instytucję wyjątku od zasady bliskości (art. 20 ust. 6 ustawy o odpadach), ciężar dowodu w orzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej oraz dualizm oceny stanu faktycznego na osi Krajowa Izba Odwoławcza – organy Inspekcji Ochrony Środowiska. 

Gospodarowanie odpadami medycznymi, sklasyfikowanymi w podgrupie 18 01, nie jest jedynie procesem logistycznym czy administracyjnym, stanowi ono jeden z najbardziej newralgicznych punktów styku prawa administracyjnego, rygorystycznej ochrony środowiska oraz procedur wydatkowania środków publicznych. Zagadnienie gospodarowania odpadami medycznymi zawiera w sobie zarówno gromadzenie odpadów, ich odbiór, transport, jak i dalsze zagospodarowanie. Mając na uwadze odpady medyczne, wskazać należy, że każda jednostka medyczna funkcjonująca w Polsce zobowiązana jest stosować przepisy wynikające z: 

• ustawy o odpadach, 
• Prawa ochrony środowiska, 
• ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, 
• rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi, 
• rozporządzenia Ministra Klimatu w sprawie katalogu odpadów. 

W praktyce przyjmuje się trzy grupy odpadów medycznych: 

1. Grupa 1 – Odpady zakaźne.
2. Grupa 2 – Odpady niebezpieczne, inne niż zakaźne.
3. Grupa 3 – Odpady inne niż niebezpieczne.

Grupa 1 – Odpady zakaźne obejmuje odpady medyczne o kodach: 18 01 02* – Części ciała i organy oraz pojemniki na krew i konserwanty służące do jej przechowywania (z wyłączeniem 18 01 03), 18 01 03* – Inne odpady, które zawierają żywe drobnoustroje chorobotwórcze lub ich toksyny oraz inne formy zdolne do przeniesienia materiału genetycznego, o których wiadomo lub co do których istnieją wiarygodne podstawy do sądzenia, że wywołują choroby u ludzi i zwierząt (np. zainfekowane pieluchomajtki, podpaski, podkłady) (z wyłączeniem 18 01 80 i 18 01 82), 18 01 80* – Zużyte peloidy po zabiegach wykonywanych w ramach działalności leczniczej o właściwościach zakaźnych, 18 01 82* – Pozostałości z żywienia pacjentów oddziałów zakaźnych. Te odpady niebezpieczne zawierają żywe mikroorganizmy lub ich toksyny, o których wiadomo lub co do których istnieją wiarygodne podstawy do przyjęcia, że wywołują choroby zakaźne u ludzi lub innych żywych organizmów.

Grupa 2 – Odpady inne niż zakaźne, obejmuje odpady medyczne o kodach: 18 01 06** – Chemikalia, w tym odczynniki chemiczne, zawierające substancje niebezpieczne, 18 01 08** – Leki cytotoksyczne i cytostatyczne, 18 01 10** – Odpady amalgamatu dentystycznego. Te odpady niebezpieczne zawierają substancje chemiczne, o których wiadomo lub co do których istnieją wiarygodne podstawy do sądzenia, że wywołują choroby niezakaźne u ludzi lub innych żywych organizmów, albo mogą być źródłem skażenia środowiska. 

Grupa 3 – Odpady medyczne inne niż niebezpieczne, obejmuje odpady medyczne o kodach: 18 01 01 – Narzędzia chirurgiczne i zabiegowe oraz ich resztki (z wyłączeniem 18 01 03), 18 01 04 – Inne odpady niż wymienione w 18 01 03 (np. opatrunki z materiału lub gipsu, pościel, ubrania jednorazowe, pieluchy), 18 01 07 – Chemikalia, w tym odczynniki chemiczne, inne niż wymienione w 18 01 06, 18 01 09 – Leki inne niż wymienione w 18 01 08, 18 01 81 – Zużyte peloidy po zabiegach wykonywanych w ramach działalności leczniczej, inne niż wymienione w 18 01 80.

Jak z tego wynika, każdą z grup odpadów cechują odrębne właściwości. Nie można więc mówić o odpadach medycznych jako o zamkniętym zbiorze. 

Gospodarowanie odpadami medycznymi leży u podstaw bezpieczeństwa narodowego i stabilności państwa, wobec czego przyznaje się temu gospodarowaniu strategiczne znaczenie. Ta strategiczna cecha jest zauważalna chociażby w postępowaniach o udzielenie zamówień publicznych w zakresach, w których nie ma możliwości niedoprecyzowania nawet najmniejszego szczegółu. Przeoczenie czegokolwiek wiązać się może z ryzykiem naruszenia funkcjonowania jednostki medycznej, co ma bezpośrednie przełożenie na życie i zdrowie ludzkie. W artykule zostaje przedstawiona m.in. pozycja zamawiającego w ujęciu regulacji prawnych, orzecznictwa oraz praktycznych przykładów realizacji zamówień. Zamawiający w tym sektorze nie może być jedynie nabywcą usługi, lecz musi stać się strażnikiem integralności systemu gospodarowania odpadami, operującym na styku odpowiedzialności cywilnej, karnej i administracyjnej.

W tradycyjnym ujęciu, ukształtowanym przez lata dominacji doktryny liberalnej, Prawo zamówień publicznych postrzegane jest głównie jako instrument optymalizacji wydatków i propagowania nieskrępowanej konkurencji. Jednakże w specyficznym sektorze odpadów niebezpiecznych paradygmat najniższej ceny wchodzi w bezpośredni niszczyciels...