Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo

6 kwietnia 2021

NR 191 (Kwiecień 2021)

Instytucja wadium

0 1156

Zasady wniesienia i zwrotu wadium oraz przesłanki jego zatrzymania zostały uregulowane w przepisach art. 97 i 98 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych. Dodatkowo na gruncie zamówień o wartości nieprzekraczającej progów unijnych kwestia wysokości wadium uregulowana jest w art. 281 ust. 4 Pzp.

Wadium w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego spełnia dwie podstawowe funkcje:

POLECAMY

  • zabezpieczającą, gwarantującą prawidłowe prowadzenie postępowania przez zamawiającego (art. 98 ust. 6 pkt 1 Pzp z 2019 r., ew. art. 97 ust. 1, art. 134 ust. 2 pkt 4, art. 226 ust. 1 pkt 14 oraz art. 281 ust. 2 pkt 10 Pzp z 2019 r.),
  • gwarantującą zawarcie umowy lub kompensacyjną – w przypadku gdy wybrany wykonawca uchyla się od zawarcia umowy (art. 98 ust. 6 pkt 2 i 3 Pzp z 2019 r.).

Najważniejszą, podstawową zmianą w nowej ustawie Pzp jest zniesienie obowiązku żądania wadium w zamówieniach powyżej progów unijnych. Obecnie zarówno w postępowaniach o wartości równej lub przekraczającej progi unijne, jak i w postępowaniach o wartości nieprzekraczającej progów unijnych – żądanie wadium jest uprawnieniem zamawiającego.

Wysokość i forma wniesienia wadium

Wysokość wadium jest zależna od wartości zamówienia – w postępowaniach unijnych maksymalną wartość wadium, jaką może określić zamawiający, wynosi 3% wartości zamówienia, natomiast w postępowaniach krajowych wadium może wynieść maksymalnie 1,5% wartości zamówienia. Zgodnie z art. 28 Pzp z 2019 r. – podstawą ustalenia wartości zamówienia jest całkowite szacunkowe wynagrodzenie wykonawcy bez podatku od towarów i usług, ustalone z należytą starannością. Zasady szacowania wartości zamówienia określono szczegółowo w przepisach art. 28–36 ustawy Pzp.
Ustawodawca przewidział cztery możliwe formy wniesienia wadium w (art. 97 ust. 7 Pzp):

  • pieniądzu (wpłaca się przelewem na rachunek bankowy wskazany przez zamawiającego),
  • gwarancjach bankowych,
  • gwarancjach ubezpieczeniowych,
  • poręczeniach udzielanych przez podmiot, o którym mowa w art. 6b ust. 5 pkt 2 ustawy o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (Dz. U. z 2019 r., poz. 310, 836 i 1572).

Na gruncie obowiązujących przepisów nie jest już możliwe wniesienie wadium w formie poręczenia bankowego lub SKOK.

Istotna zmiana zaszła w zakresie postaci wniesienia wadium. W świetle przepisów ustawy Pzp z 2019 r. wadium będzie można wnieść w postaci elektronicznej. Zgodnie z art. 97 ust. 10 Pzp z 2019 r. – w przypadku wniesienia wadium w formie innej niż pieniężna wykonawca przekazuje zamawiającemu oryginał gwarancji lub poręczenia w oryginale w postaci elektronicznej. Oznacza to, że wadium ma zostać przekazane zamawiającemu dokładnie w takiej postaci, w jakiej wykonawca pozyskał je od gwaranta lub poręczyciela – bez dokonywania jakichkolwiek zmian w dokumencie elektronicznym.

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 16 grudnia 2019 r., sygn. akt: KIO 2464/19:

Izba podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 czerwca 2019 r., sygn. akt: KIO 830/19, iż ocena tej skuteczności musi być dokonywana w sposób rygorystyczny, ponieważ zabezpieczenie oferty wadium i związana z tym możliwość zaspokojenia się zamawiającego w razie wystąpienia okoliczności wskazanych w przepisach ZamPublU muszą pozostawać poza sferą domniemań. W ocenie składu orzekającego wniesienie wadium powinno obejmować przekazanie dokumentu wadialnego w takiej formie, w jakiej został on wystawiony przez gwaranta, czyli w przypadku gwarancji ubezpieczeniowych wystawionych w formie elektronicznej z podpisem kwalifikowanym wystawcy (gwaranta), do oferty należało załączyć dokument w tej właśnie formie.

Ważne

Wadium ma zabezpieczać ofertę nieprzerwanie od momentu jej złożenia do terminu związania ofertą. Dokument potwierdzający wniesienie wadium załącza się do oferty. Wniesienie wadium jest granicznym warunkiem udziału w postępowaniu i nie podlega ono uzupełnieniom, poprawom czy wyjaśnieniom.


Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt: KIO 641/20:

[…] kwestie dotyczące prawidłowości wadium nie są objęte dyspozycją art. 87 ust. 1 Pzp i nie podlegają wyjaśnieniom na podstawie tego przepisu. Dokument potwierdzający wniesienie wadium nie jest bowiem częścią oferty rozumianej jako oświadczenie woli wykonawcy z wszelkimi doprecyzowującymi to oświadczenie dokumentami i informacjami co do zakresu i sposobu wykonania zobowiązania będącego przedmiotem zamówienia (KIO/UZP 202/09) i nie może stanowić przedmiotu wyjaśnień. Z tych samych powodów nie ma również żadnych podstaw do poprawienia w treści dokumentu wadialnego omyłki na podstawie art. 87 ust. 2 pkt 1 Pzp.

Na wykonawcy ciąży również obowiązek przedłużenia wartości wadium w przypadku przedłużenia terminu związania ofertą. Wadium ma zabezpieczać ofertę przez cały czas, w którym wykonawca jest nią związany. Obowiązek ten polega na złożeniu stosownego oświadczenia o przedłużeniu ważności wadium wraz z oświadczeniem o przedłużeniu terminu związania ofertą. Sygnalizacji wymaga fakt, że w przypadku wniesienia wadium w formie pieniężnej – nie jest konieczne składanie oświadczenia o przedłużeniu ważności wadium. Przyjmuje się bowiem, że wadium wniesione w pieniądzu jest nieograniczone czasowo i zabezpiecza ofertę tak długo, jak długo pozostaje w dyspozycji zamawiającego. Powyższe zostało potwierdzone w orzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej:

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt: KIO 2126/12:

Istotnym był fakt, że przystępujący wniósł wadium w formie pieniężnej, przelewem na rachunek bankowy zamawiającego. W ocenie Izby, w takiej sytuacji – dla skuteczności oświadczenia o przedłużeniu okresu związania ofertą – nie jest wymagane składanie żadnych dodatkowych dokumentów czy oświadczeń dotyczących przedłużenia ważności wadium. […] Dopóki środki finansowe znajdują się na rachunku bankowym zamawiającego, dopóty może on zabezpieczyć się z nich w razie wystąpienia okoliczności skutkujących zatrzymaniem wadium.

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt: KIO 507/13:

Ustawodawca ustanowił obowiązek przedłużenia terminu związania ofertą z jednoczesnym przedłużeniem terminu ważności wadium po to, by oferta wykonawcy przez cały czas jej obowiązywania była zabezpieczona wadium. Oczywistym jest zatem, że w przypadku, gdy wadium nie ma zakreślonego terminu jego ważności, a z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku wadium wnoszonego w pieniądzu, nie ma potrzeby składania dodatkowego oświadczenia woli w kwestii przedłużenia jego ważności.

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 30 sierpnia 2017 r., sygn. akt: KIO 1664/17:

[…] przyjmuje się co do zasady, iż wadium w formie pieniężnej nie ma określonego okresu ważności (w przeciwieństwie np. do gwarancji bankowej czy poręczenia). Należy zatem przyjąć, że wadium wniesione w pieniądzu jest ważne tak długo, dopóki pozostaje na rachunku zamawiającego, a wykonawca pozostaje związany ofertą.
 

Ważne

Przedmiotowe orzeczenia znajdą zastosowanie również w przypadku nowych przepisów Pzp, w sytuacji gdy wykonawcy będą posiadali wadium złożone w pieniądzu.


Zwrot wadium

Istotne różnice w stosunku do poprzedniego stanu prawnego dotyczą kwestii zwrotu wadium – analiza przepisów art. 98 Pzp ust. 1–5 Pzp 2019 r., prowadzi do wniosku, że ustawodawca określił dwie podstawowe zasady zwrotu wadium.

Pierwszą z nich jest zwrot wadium – po spełnieniu się przesłanek wskazanych enumeratywnie w przepisie, bez wniosku wykonawcy, drugą jest zwrot wadium na wniosek wykonawcy.

W tej ostatniej sytuacji zwrot wadium uwarunkowany jest nie tylko ustawowymi przesłankami, lecz także złożeniem przez wykonawcę wniosku w przedmiocie zwrotu wadium.

W kontekście zwrotu wadium należy zwrócić uwagę, że przepisy nowego Pzp szczegółowo określają termin na zwrot wadium przez zamawiającego. W poprzednim stanie prawnym zamawiający zwracał wadium „niezwłocznie”.

 

Ważne

Na gruncie nowego Pzp zamawiający zobowiązany jest dokonać zwrotu wadium niezwłocznie, ale nie później niż w ciągu 7 dni od dnia wystąpienia określonej okoliczności lub od dnia złożenia wniosku przez wykonawcę.


Zwrot wadium bez wniosku wykonawcy

Zamawiający zobowiązany jest zwrócić wadium wykonawcom w sposób wynikający wprost z przepisów – bez wniosku wykonawcy – w przypadku zajścia którejkolwiek z trzech sytuacji wskazanych w art. 98 ust. 1 Pzp, tj. jeżeli upłynął termin związania ofertą, jeżeli zawarta została umowa w sprawie zamówienia publicznego, a także w przypadku prawomocnego unieważnienia postępowania o udzielenie zamówienia. Wyłącznie wystąpienie powyższych okoliczności implikuje obowiązek zamawiającego w postaci zwrotu wadium wykonawcy.
 

Ważne

Zwrot wadium wszystkim wykonawcom następuje w dwóch sytuacjach: w przypadku zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego oraz prawomocnego unieważnienia postępowania.


Powyższe dwie okoliczności, zgodnie z art. 254 Pzp z 2019 r., występują po zakończeniu postępowania, wówczas utrzymanie wadium byłoby bezzasadne, gdyż jego podstawową funkcją jest zabezpieczenie prawidłowego prowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia.

Inaczej jest z przesłanką upływu terminu związania ofertą. Dotyczy ona bowiem sytuacji indywidualnej każdego z wykonawców biorących udział w postępowaniu. Upływ terminu związania ofertą stwarza obowiązek zwrotu wniesionego wadium w stosunku do wykonawcy, którego oferta przestała być wiążąca.

Zwrot wadium na wniosek wykonawcy

Jak już wcześniej wskazano, zwrot wadium na wniosek wykonawcy uwarunkowany jest nie tylko ustawowymi przesłankami, lecz także złożeniem przez wykonawcę wniosku w przedmiocie zwrotu wadium.
Przesłankami zwrotu wadium na wniosek wykonawcy są następujące okoliczności:

  • wycofanie przez wykonawcę oferty przed terminem składania ofert,
  • odrzucenie oferty wykonawcy,
  • wybór najkorzystniejszej oferty (z wyjątkiem wykonawcy, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza),
  • nieprawomocne unieważnienie postępowania.

W przepisach Pzp nie wskazano żadnego maksymalnego terminu na złożenie przez wykonawcę wniosku w przedmiocie zwrotu wadium, nie zachodzi bowiem taka potrzeba. Przepis art. 98 ust. 2 Pzp umożliwia wykonawcy wcześniejsze odzyskanie wadium, niż przewiduje to ust. 1 tego artykułu. Ostatecznie zamawiający dokonuje zwrotu wadium wszystkim wykonawcom – automatycznie po zawarciu umowy w sprawie zamówienia albo po prawomocnym unieważnieniu postępowania – a zatem po zakończeniu postępowania o udzielenie zamówienia. Możliwość wcześniejszego zwrotu wadium niektórym z wykonawców jest możliwa, jeżeli wykonawcy ci zechcą skorzystać z uprawnienia i złożą wniosek o zwrot wadium w jednej z wyżej wskazanych sytuacji.

Ważne

Skutkiem złożenia wniosku o zwrot wadium jest rozwiązanie stosunku prawnego z wykonawcą, które wiąże się z utr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy