Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo

25 czerwca 2018

NR 163 (Maj 2018)

Przy wdrażaniu funduszy unijnych

284

Nieprawidłowość to każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie funduszy unijnych (realizację projektu), które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet UE poprzez obciążenie go nieuzasadnionym wydatkiem. 

Definicja powyższa wynika z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz usta-
nawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006, zwane dalej rozporządzeniem. 

Pojęcie podmiotu gospodarczego, zgodnie z aktami wykonawczymi Komisji Europejskiej, oznacza każdą osobę fizyczną, prawną lub inny podmiot biorący udział we wdrażaniu pomocy z funduszy, z wyjątkiem państwa członkowskiego, podczas wykonywania uprawnień władzy publicznej. Reguluje to art. 27a rozporządzenia Komisji (WE) nr 1828/2006 z dnia 8 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 oraz przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Spójności, a także rozporządzenia (WE) nr 1080/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. 

Artykuł 143 rozporządzenia nakłada odpowiedzialność za badanie nieprawidłowości, dokonywanie wymaganych korekt finansowych oraz odzyskiwanie kwot na państwa członkowskie. Zgodnie z dalszymi jego postanowieniami państwa członkowskie dokonują korekt finansowych wymaganych w związku z pojedynczymi lub systemowymi nieprawidłowościami stwierdzonymi w operacjach lub programach operacyjnych. 

Artykuł 143 rozporządzenia zawiera także definicję korekt finansowych. Zgodnie z jego brzmieniem polegają one na anulowaniu całości lub części wkładu publicznego w ramach operacji lub programu operacyjnego. Przepis ten obliguje do stosowania wysokości korekt w odniesieniu do charakteru i wagi nieprawidłowości oraz strat finansowych poniesionych przez fundusze polityki spójności lub EFMR i zaleca stosować proporcjonalną korektę.1

Na postawie art. 26 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1376 ze zm.) instytucje zarządzające ustalają i nakładają korekty finansowe. Z treści przepisu wynika, że są dwie czynności i samo ustalenie korekty nie rodzi automatycznego obowiązku zwrotu po stronie beneficjenta.

 

Interpretacje nieprawidłowości

W kontekście naruszenia prawa wspólnotowego i dokonywania jego wykładni należy zaznaczyć, jak stwierdził WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt: IV SA/Gl 66/16, że: Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TSUE przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część on stanowi (zob. wyrok z dnia 3 września 2015 r., Sodiaal International, C-383/14, EU:C:2015:541, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo). 

Zdaniem sądu tożsame zalecenie powinno odnosić się do przepisów prawa krajowego ustanawianych w ścisłym związku z aktami unijnymi. 

Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku z dnia 3 lutego 2017 r., sygn. akt: II GSK 1919/15, podzielił natomiast stanowisko wyrażone w dokumencie Ministerstwa Finansów (nr DO8/9013/2/AKQ/12) stwierdzając m.in.: System informowania o nieprawidłowościach finansowych w wykorzystaniu funduszy strukturalnych z powołaniem się na stanowisko KE wyrażone w dokumencie z posiedzenia C. z dnia (...) kwietnia 2002 r., zgodnie z którym (…) do zapewnienia odpowiedniego stosowania prawa wspólnotowego niezbędne są przepisy prawa krajowego, nieprawidłowość występuje także w przypadku naruszenia jakichkolwiek przepisów prawa krajowego. Dotyczy to również przypadków, gdy przepisy prawa krajowego są bardziej restrykcyjne niż przepisy prawa wspólnotowego2.

Nieprawidłowości mogą także zostać stwierdzone w przypadku postępowań o wartości szacunkowej nieprzekraczającej kwot określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8 Pzp. Odniesione być mogą zatem nawet do postępowań realizowanych na podstawie przepisów krajowych, pod warunkiem że mogły lub mogą spowodować powstanie szkody dla ogólnego budżetu Unii poprzez obciążenie nieuzasadnionym wydatkiem.

Źródłem nieprawidłowości może być także umowa wiążąca strony. Będzie nim np. naruszenie zasad określonych w dokumentach, których obowiązek stosowania wynika z umowy o dofinansowanie projektu, decyzji o dofinansowaniu projektu lub kontraktu terytorialnego. 

Należy pamiętać o przepisach ustawy o finansach publicznych, zgodnie z którymi wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków UE dokonywane są zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu, a brak zrealizowania celów projektu może być uznany przez organ kontroli za nieprawidłowość.

W przedmiotowej kwestii wypowiedział się WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 7 lipca 2016 r., sygn. akt: I SA/Rz316/16. Sąd stwierdził: (…) takie zdefiniowanie nieprawidłowości sprawia, że niezrealizowanie celów projektu musi być kwalifikowane jako nieprawidłowość z art. 2 pkt 7 rozporządzenia 1083/2006. W niniejszej sprawie, w tych kategoriach, należało potraktować nieosiągnięcie celów projektu. (…) organ, oceniając skutki naruszenia procedur przy realizacji projektu, zróżnicował wynikające z tego szkody na szkody realne, w postaci pobranych środków oraz potencjalne, obejmując kwotę dotacji, która nie trafiła jeszcze do skarżącej. Orzekając zaś odnośnie do środków pobranych, zobligował skarżącą do zwrotu całości tychże środków, co w świetle niezrealizowania celów projektu, było w pełni zasadne. Rację ma organ, podkreślając, że cały projekt oraz założone jego cele należy traktować kompleksowo, co w konsekwencji skutkuje zastosowaniem sankcji, obejmujących zwrot całości pobranych i niewłaściwie (niezgodnie z procedurami) wykorzystanych środków. Brak jest podstaw prawnych do różnicowania środków, w ramach tej samej procedury na część wydatkowaną w sposób prawidłowy i część dotkniętą uchybieniami, gdy cele projektu nie zostały zrealizowane. Stanowisko Zarządu Województwa w tym zakresie zostało przekonująco uzasadnione.

Powstanie szkody

Zgodnie z wyrokiem WSA w Łodzi, sygn. akt: III SA/Łd 243/15, który w uzasadnieniu powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego: wydatek niekwalifikowany poniesiony i rozliczony w zatwierdzonym wniosku o płatność oznacza, że z punktu widzenia budżetu środki zostały wydane w sposób nieprawidłowy i doprowadziły do powstania szkody. Przy czym szkoda nie musi być konkretną stratą finansową, gdyż do stwierdzenia, że miała miejsce nieprawidłowość, wystarczy, jak wskazano wyżej, że istniało zagrożenie, że szkoda powstanie. Ponadto WSA wskazał, że funkcjonujący w tym czasie dokument: „Wymierzanie korekt finansowych za naruszenie prawa 
zamówień publicznych związane z realizacją projektów współfinansowanych ze środków funduszy UE” (Taryfikator) wiąże nałożenie korekty z naruszeniem przepisów Pzp (co stanowi nieprawidłowość), a nie z powstaniem realnej szkody3

Powstanie potencjalnej szkody musi zostać jednak uprawdopodobnione. Jak podkreślił WSA w Łodzi, w wyroku z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt: III SA/Łd 1089/12, w sytuacji gdy zarzut dotyczy zawężenia konkurencji poprzez wskazanie nazw własnych w postępowaniu, warto wziąć pod uwagę, że w przetargu ograniczonym w dotychczasowych przepisach4 doręczało się SIWZ na późniejszym etapie. Słusznie zatem wskazał sąd, że skoro wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu zgłosiło tylko trzech wykonawców i tylko im doręczono specyfikację istotnych warunków zamówienia wraz z dokumentacją projektową, w której użyto nazw własnych produktów, a następnie spośród tych wykonawców wybrano najkorzystniejszą ofertę, to powstaje wątpliwość, czy można mówić o naruszeniu zasady uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców, skoro wykonawcy składający wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu nie mieli dostępu do doku...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Monitor Zamówień Publicznych"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Roczny dostęp do filmów instruktażowych
  • Cykl szkoleń online
  • Indywidualne konsultacje
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy