Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawo

11 października 2021

NR 196 (Październik 2021)

Rażąco niska cena a dofinansowanie z PFRON (2)

0 11

Czynnikiem, na który często powołują się wykonawcy w trakcie wyjaśniania ceny na usługi, są otrzymywane dofinansowania z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w przypadku zatrudniania osób niepełnosprawnych.

Okoliczność ta, jako jedno ze szczególnych uwarunkowań wykonawcy przy wykonywaniu zamówienia, wymaga szczegółowego omówienia w ramach wyjaśnień rażąco niskiej ceny. Samo zapewnienie otrzymywania dofinansowania wynagrodzeń pracowników z PFRON nie jest bowiem wystarczające. Wykonawca powinien udowodnić, iż faktycznie otrzymuje takie dofinansowanie, jego wysokość oraz liczbę pracowników, których wynagrodzenia są dofinansowywane.

POLECAMY

Obowiązki zatrudniającego niepełnosprawnych

Miesięczne dofinansowanie dla pracodawcy zatrudniającego osoby niepełnosprawne reguluje art. 26a ustawy o rehabilitacji zawodowej: 26a.1. Pracodawcy przysługuje ze środków Funduszu miesięczne dofinansowanie wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, o ile pracownik ten został ujęty w ewidencji zatrudnionych osób niepełnosprawnych, o której mowa w art. 26b ust. 1. Miesięczne dofinansowanie wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, zwane dalej „miesięcznym dofinansowaniem”, przysługuje w kwocie:

  1. 1950 zł – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności;
  2. 1200 zł – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności;
  3. 450 zł – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

Ważne

W orzecznictwie KIO nie kwestionuje się, iż otrzymywanie dofinansowania z PFRON może stanowić szczególną okoliczność uzasadniającą znaczne obniżenie ceny za świadczenie usługi. Jednak okoliczność ta powinna zostać przez wykonawcę odpowiednio wykazana.


Ponadto wykonawca powołujący się na zatrudnienie osób niepełnosprawnych nie może zapominać o szczególnych obowiązkach związanych z zatrudnianiem takich osób. Wyliczenie kosztów pracy powinno zatem uwzględniać koszty związane z obowiązkiem zapewnienia dodatkowego urlopu i zastępstw, kosztów rehabilitacji i innych wynikających wprost z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Podstawowe koszty pracodawcy związane z zatrudnianiem osób niepełnosprawnych – wynikające z ustawy o rehabilitacji zawodowej przedstawiają się następująco:

  • Czas pracy osoby niepełnosprawnej – art. 15 ust. 1, 2 i 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej:
    1. Czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo.
    2. Czas pracy osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo.
    3. Osoba niepełnosprawna nie może być zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych.
     
  • Dodatkowa obowiązkowa przerwa w pracy – art. 17 ustawy o rehabilitacji zawodowej:
    Osoba niepełnosprawna ma prawo do dodatkowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Czas przerwy wynosi 15 minut i jest wliczany do czasu pracy. Nie narusza to przepisu art. 134 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1320).
     
  • Wynagrodzenie pracownika niepełnosprawnego – art. 18 ust. 1 i 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej:
    1. Stosowanie norm czasu pracy, o których mowa w art. 15, nie powoduje obniżenia wysokości wynagrodzenia wypłacanego w stałej miesięcznej wysokości.
    2. Godzinowe stawki wynagrodzenia zasadniczego, odpowiadające osobistemu zaszeregowaniu lub zaszeregowaniu wykonywanej pracy, przy przejściu na normy czasu pracy, o których mowa w art. 15, ulegają podwyższeniu w stosunku, w jakim pozostaje dotychczasowy wymiar czasu pracy do tych norm.
     
  • Dodatkowy urlop wypoczynkowy – art. 19 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej:
    Osobie zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego osoba ta nabywa po przepracowaniu jednego roku po dniu zaliczenia jej do jednego z tych stopni niepełnosprawności.
     
  • Płatne zwolnienia od pracy – art. 20 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej:
    Osoba o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ma prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia:
    1) w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym, nie częściej niż raz w roku, z zastrzeżeniem art. 10f ust. 1 pkt 2;
    2) w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy.
     
  • Obowiązkowe wpłaty na Fundusz Rehabilitacji – art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej:

Pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2–5 art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na Fundusz, w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych.

Niewystarczające wyjaśnienia w zakresie ceny usług – pomimo dofinansowania

W pierwszym rzędzie należy wskazać na orzeczenie odnoszące się negatywnie do kwestii wyjaśnień złożonych przez wykonawcę. W szczególności należy podkreślić, że Izba negatywnie zweryfikowała brak jakichkolwiek dowodów potwierdzających zatrudnienie osób niepełnosprawnych:

  • Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt: KIO 600/21
    […] wyjaśnienia S nie zostały poparte żadnymi dowodami mogącymi potwierdzić prawidłowość kalkulacji ceny oferty. […]

Ważne

Poziom skomplikowania przedmiotu zamówienia czy też sama wartość zamówienia nie zwalniają wykonawcy z obowiązku przedstawienia dowodów potwierdzających wiarygodność okoliczności mających na celu wykazanie, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny.


Wykonawca S. nie złożył żadnych dokumentów uwiarygodniających cenę oferty, mimo że w ocenie Izby obiektywnie miał taką możliwość i nie było to nadmiernie utrudnione – mógł przedstawić chociażby dokumenty potwierdzające wysokość wynagrodzenia pracowników przyjętą na potrzeby kalkulacji ceny oferty, na przykład zanonimizowane umowy o pracę czy listy płac.
Powyższe uchybienie wykonawcy skutkuje brakiem możliwości pozytywnej oceny treści złożonych wyjaśnień w zakresie ceny oferty. W szczególności wobec braku załączenia do wyjaśnień jakichkolwiek dowodów nie można ustalić, czy przedstawiony przez wykonawcę M. sposób zbudowania zaoferowanej ceny za wykonanie zamówienia był rzetelny i wiarygodny. Niedopełnienie powyższego obowiązku dowodowego jest tym bardziej istotne, że wykonawca S.
powołał się w treści wyjaśnień na fakt otrzymywania dofinansowania PFRON do wynagrodzenia dwóch pracowników, co wpłynęło na wysokość wynagrodzenia pracowników przyjętego do kalkulacji ceny ofert, a w efekcie na obniżenie ceny oferty.
Brak złożenia dowodów potwierdzających, że ww. wykonawca zatrudnia osoby niepełnosprawne oraz że faktycznie uzyskuje dofinansowanie z tego tytułu i w jakiej wysokości, powoduje, że nie jest możliwe obiektywne potwierdzenie powyższej okoliczności na gruncie samej treści wyjaśnień. Innymi słowy, nie sposób zbadać, czy przyjęte przez ww. wykonawcę wyliczenia są rzetelne, wiarygodne, w sytuacji gdy wykonawca nie przedstawia żadnych dowodów potwierdzających sposób zbudowania poszczególnych elementów kosztotwórczych, poprzestając na własnych oświadczeniach w tym zakresie. Fakt, że wykonawca jest spółdzielnią socjalną, nie jest wystarczający do wykazania, że korzysta z dofinansowania wynagrodzenia pracowników, na które się powołał, wyjaśniając wysokość ceny oferty. W ocenie Izby, jeżeli wykonawca w istocie otrzymuje takie dofinansowanie, to wykazanie tej okoliczności za pomocą dowodów nie powodowałoby po jego stronie najmniejszych trudności (dowodami takimi mogą być chociażby umowy o pracę, orzeczenia o niepełnosprawności, wyciągi z ksiąg rachunkowych).
Należy również wskazać na orzeczenie z dnia 15 maja 2018 r., sygn. akt: KIO 810/18:
[…] Zgodnie z wezwaniem wykonawca miał przedstawić zamawiającemu konkretne informacje mające znaczenie dla ustalenia, czy za cenę określoną przez niego jest możliwa realizacja zamówienia, dotyczące m.in.:

  • liczby osób z poszczególnymi stopniami niepełnosprawności przewidzianych do realizacji zamówienia;
  • kosztów świadczenia urlopowego oraz przyjętej liczby dni urlopu wypoczynkowego – w odniesieniu do osób realizujących zamówienie w podziale na poszczególne stopnie niepełnosprawności;
  • wskazania, w jaki sposób wykonawca uwzględnił w cenie oferty koszty po stronie pracodawcy wynikające z ustawy o rehabilitacji, tj. dodatkowy urlop wypoczynkowy, płatne zwolnienie od pracy, krótszy wymiar czasu pracy dobowy i tygodniowy, dodatkowa przerwa w pracy.

[…] fakt, iż koszty konieczne – takie jak dodatkowe płatne (przez pracodawcę) zwolnienie (jakiekolwiek zwolnienia dodatkowo płatne) – będzie załatwiane w taki sposób, że pracownicy wolni na innych kontraktach będą wykonywać zlecenia u tego zamawiającego w zastępstwie osób na zwolnieniach – nie może być przekonujące w szczególności co do stwierdzenia, że takie prace wykonywane są wręcz bezkosztowo, przeciwnie, taka formuła potwierdza wręcz rażąco niską cenę (cenę poniżej kosztów wykonania). Oznacza to, iż cena w niniejszej umowie została niedoszacowana, że wykonawca nie uwzględnił w cenie tej oferty koniecznego elementu.
Ponadto w wyjaśnieniach nie podano koniecznych informacji związanych z zatrudnieniem osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Brak jest także dowodu co do faktu, iż nie będzie krótszego wymiaru czasu pracy w przypadku osób niepełnosprawnych, a wszystkie takie osoby złożą wniosek do lekarzy i uzyskają zgodę na dłuższy wymiar czasu pracy, stosownie do wskazywanych przepisów ustawy o rehabilitacji. Takie założenia potwierdza, że w kosztach nie uwzględniono ryzyka, że osoba nie złoży takiego wniosku lub lekarz nie wyrazi zgody, lub wydana zgoda przez lekarza nie ulegnie zmianie w okresie realizacji zamówienia.
Niezależnie od faktycznego doświadczenia wykonawcy, założenie, iż żaden z uprawnionych pracowników nie będzie korzystać z przysługujących turnusów rehabilitacyjnych, potwierdza fakt całościowego braku uwzględnienia w koszcie tego elementu.
W orzeczeniu tym Izba krytycznie oceniła wyjaśnienia złożone przez wykonawcę, który nie odpowiedział na istotne pytania zamawiającego odnośnie do zatrudnienia i dofinansowania dla osób niepełnosprawnych.

Skuteczne powoływanie się na dofinansowanie z PFRON

W orzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej dominuje pozytywna ocena wyjaśnień opartych na możliwości korzystania z dofinansowania z PFRON. Jako przykładowe orzeczenia należy wskazać:

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 1 czerwca 2021 r., sygn. akt: KIO 1211/21

W ocenie Izby przeprowadzona pod tym kątem analiza wyjaśnień przystępującego bez wątpienia pozwala na stwierdzenie, iż wykonawca Z. przy kalkulacji ceny bazował na potencjale opierającym się o osoby niepełnosprawne, w treści pisma z dnia 15 marca 2015 r. wykonawca Z. wyraźnie bowiem wskazywał, że posiada status zakładu pracy chronionej i korzysta z pomocy publicznej oferowanej dla tego typu zakładów.
Według danych z lutego 2021 r. zatrudnienie osób niepełnosprawnych w spółce wyniosło 56,53%. Ponadto wykonawca Z. podał, że występuje do PFRON o dofinansowanie zatrudnienia osób 
niepełnosprawnych, które jest zależne od liczby pracowników i stopnia ich niepełnosprawności. Do pisma z wyjaśnieniami przystępujący załączył Decyzję o statusie Zakładu Pracy Chronionej, listę
dofinansowań pracowniczych z PFRON oraz wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, a także dokumenty dla 10 osób z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym. […]

Powyższe wyjaśnienia o korzystaniu przy realizacji zamówienia z potencjału osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności (10 osób) odpowiadało liczbie przedstawionych wraz z wyjaśnieniami dokumentów w postaci orzeczeń o stopniu niepełnosprawności.

[...] Zaznaczenia wymaga, że wykonawca Z., oprócz wyjaśnień w tym zakresie, załączył do wyjaśnień dokumenty dla 10 osób, z których wynikało, że dotyczą one osób z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym, co nie tylko uwiarygodnia złożone wyjaśnienia, a w sposób oczywisty dowodzi, że przystępujący zamierza korzystać przy realizacji zamówienia z tego rodzaju potencjału osobowego, czemu dał wyraz w strukturze kalkulacji ceny. Nie sposób również pominąć tego, że w wierszach 10 i 11 Tabeli nr IV w zakresie „Kosztów” przystępujący wyspecyfikował koszty, tj.: „Średniomiesięczny koszt dodatkowego urlopu (10 dni) pracownika niepełnosprawnego wynagrodzenia brutto” oraz „Koszt dodatkowych zastępstw za dni nieobecności pracownika niepełnosprawnego, związany z rehabilitacją, wizytami u lekarza, 
100% płatne”, co wprost wskazywało, że przystępujący przy kalkulacji ceny uwzględniał koszty dotyczące kształtowania wynagrodzeń przy realizacji przedmiotu zamówienia z wykorzystaniem pracowników niepełnosprawnych.

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 7 października 2020 r.,sygn. akt: KIO 1975/20

Przystępujący wskazał liczbę osób niepełnosprawnych, jaką zamierza zatrudnić oraz podał dane dotyczące stopnia niepełnosprawności, uzasadniając tym samym uwzględnioną podczas kalkulacji
pomoc publiczną. Co więcej, przystępujący w piśmie procesowym przedstawił odwołującemu dokładną liczbę osób niepełnosprawnych, jaką zamierza zatrudnić, ich stopień niepełnosprawności oraz założo-
ną w związku z tym wysokość pomocy publicznej, a wartości tych odwołujący w ogóle nie zakwestionował. Tymczasem przy uwzględnieniu dofinansowania z tytułu zatrudnienia osób niepełnosprawnych nie sposób uznać, aby zarzucany przez odwołującego „niedobór” w wycenie kosztów faktycznie miał miejsce. Tym samym chybione są również twierdzenia odwołującego o tym, że cena całkowita za usługę sprzątania tego kompleksu powinna wzbudzić wątpliwości.

Przykłady te – zwłaszcza pierwszy – wskazują na możliwość powoływania się na dofinansowanie, w sytuacji gdy wykonawca udowodni powyższe oraz uwzględni kształtowanie wynagrodzenia również z koniecznością zapewnienia osobom niepełnosprawnym ich praw – związanych z reh...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy