Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

10 grudnia 2018

NR 169 (Grudzień 2018)

Rażąco niska cena

0 207

W 2018 r. w wielu przetargach zamawiający wzywali wykonawców do wyjaśnień dotyczących elementów ceny oferty. Wówczas wykonawcy stawali przed problemem, w jaki sposób złożyć wyjaśnienia i przekonać zamawiającego o prawidłowości ceny. Zamawiający mieli natomiast problem z oceną złożonych wyjaśnień. Krajowa Izba Odwoławcza wielokrotnie wydawała orzeczenia dotyczące kwestii rażąco niskiej ceny. Na gruncie takich sytuacji wynikło bardzo wiele problemów interpretacyjnych.

Worzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej bardzo wąsko interpretuje się przesłankę pozwalającą odstąpić zamawiającemu od obowiązku wezwania wykonawcy do złożenia wyjaśnień, określoną w art. 90 ust. 1a pkt 1 Pzp. Problem pojawia się w sytuacji, gdy co prawda dojdzie do rażącej różnicy wartości ceny (lub ceny częściowej) o 30% od średniej ceny złożonych ofert, ale wystąpi to na skutek znacznego zawyżenia jednej z ofert. 

Odstąpienie od wezwania do wyjaśnień 

Za przykład może posłużyć sytuacja w jednym z przetargów, w którym zgodnie z postanowieniami SIWZ płatność za usługę konserwacji placów zabaw była podzielona na dwa elementy cenowe – ryczałtowe miesięczne wynagrodzenie brutto oraz stawkę roboczogodziny brutto. Obydwa elementy cenowe były istotne z punktu widzenia całkowitego wynagrodzenia wykonawcy z tytułu realizacji zamówienia. Ryczałtowe miesięczne wynagrodzenie brutto przysługiwało za wykonanie części prac polegających na codziennej kontroli placów zabaw i dokonywaniu drobnych napraw. Stawka roboczogodziny brutto stanowiła natomiast odrębne wynagrodzenie przysługujące na podstawie zleceń dodatkowych. Z punktu widzenia niniejszego artykułu kluczowe znaczenie miała wysokość ryczałtowego miesięcznego wynagrodzenia brutto. 
W poprzednich latach zamawiający płacił za ten element cenowy stawkę ok. 1800 zł/miesiąc. Z uwzględnieniem mniej więcej takiego poziomu stawki skalkulowano szacowaną wartość przedmiotu zamówienia (ok. 1600 zł/miesiąc) oraz ofertę pierwszego z dwóch wykonawców, którzy złożyli oferty w postępowaniu (2658,80 zł/miesiąc). Tymczasem drugi wykonawca, w tym elemencie cenowym, zaoferował stawkę kilkakrotnie wyższą, tj. na poziomie 10 000 zł/miesiąc. Powodowało to, że różnica między ceną oferty pierwszego wykonawcy a średnią arytmetyczną cen ofert złożonych w postępowaniu wynosiła 58%. Zamawiający dokonał wyboru oferty wykonawcy, który zaoferował stawkę 2658,80 zł/miesiąc. 

Ważne!

Trzeba wskazać, że w trakcie postępowania zamawiający nie wezwał tego podmiotu do złożenia wyjaśnień w zakresie ceny oferty. Zdaniem drugiego wykonawcy zaniechanie zamawiającego stanowiło naruszenie ustawy Pzp. W jego ocenie – z uwagi na wypełnienie określonych w art. 90 ust. 1a pkt 1 Pzp przesłanek – zamawiający miał obowiązek wezwać konkurenta, który zaoferował kwotę 2658,80 zł/miesiąc do złożenia wyjaśnień w zakresie ceny oferty. W związku z zaniechaniem zamawiającego wykonawca (określany dalej jako „odwołujący”) wniósł odwołanie do Krajowej Izby Odwoławczej. 

Okoliczności oczywiste

W trakcie postępowania odwoławczego wykonawca, który zaoferował stawkę 2658,80 zł/miesiąc (określany dalej mianem „przystępującego”), argumentował, że w przetargu złożono tylko dwie oferty, a ta odwołującego została celowo zawyżona. Ponadto tłumaczył, że dla zamawiającego – dokonującego ustalenia szacunkowej wartości zamówienia i prowadzącego tożsame postępowania w poprzednich latach – okoliczność ta była oczywista i nie wymagała wyjaśnienia. Argument ten referował do zawartego w art. 90 ust. 1a pkt 1 Pzp zwrotu: chyba że rozbieżność wynika z okoliczności oczywistych, które nie wymagają wyjaśnienia. 
W wyroku z dnia 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt: KIO 707/18, Krajowa Izba Odwoławcza podzieliła twierdzenia odwołującego, unieważniła czynność wyboru oferty przystępującego i nakazała zamawiającemu wezwanie go do złożenia wyjaśnień w trybie art. 90 ust. 1a pkt 1 Pzp w zakresie ceny oferty. W uzasadnieniu KIO wskazała, co następuje: 
Cena ofertowa przystępującego była niższa o 58,02% od średniej arytmetycznej cen złożonych ofert. (…) Spełniona została przesłanka do przeprowadzenia (…) postępowania wyjaśniającego w przedmiocie prawidłowości zaoferowanej przez przystępującego ceny oferty na podstawie w art. 90 ust. 1a pkt 1 Pzp. Podkreślić należy, że przeprowadzenie tych czynności jest dla zamawiającego obowiązkowe i nie może go zastąpić postępowanie dowodowe w toku postępowania odwoławczego. 
Zamawiający nie wykazał, iż w prowadzonym postępowaniu zaszły przesłanki umożliwiające mu odstąpienie od przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Za taką okoliczność nie może bowiem zostać uznany fakt, iż cena wynagrodzenia zaoferowana w niniejszym postępowaniu jest o 41% wyższa od miesięcznego wynagrodzenia ryczałtowego za usługi realizowane przez firmę przystępującego w takim przedmiocie w latach wcześniejszych. Taką okolicznością nie może być również fakt zaoferowania przez drugiego z wykonawców wynagrodzenia znacznie – zdaniem zamawiającego – zawyżonego. (...) różnice cenowe i rozbieżności muszą wynikać z okoliczności oczywistych, które nie wymagają wyjaśnień. (…) uwzględniając fakt, iż odwołujący wykazywał, że zaoferowana przez przystępującego cena jest ceną rażąco niską, zaś przystępujący twierdził, iż jest ona ceną realną, (…) potwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z „oczywistymi okolicznościami” umożliwiającymi odstąpienie od wezwania do udzielenia wyjaśnień. 
Przykład powyższego orzeczenia wskazuje, że w sytuacji, gdy dojdzie do odchylenia ceny o 30% – lub więcej – od wartości szacunkowej zamówienia, względnie – średniej ofert – zamawiający powinien wezwać do wyjaśnień w zakresie ceny.

Instrumentalne zaniżanie pochodnych

Należy wskazać również na przypadki zaniżania cen za usługi sprzątania i ochrony, gdzie wykonawcy nie uwzględniają w cenie oferty kosztów urlopów pracowniczych lub innych kosztów obligatoryjnych wynikających z przepisów prawa pracy. 

Ważne!

W powyższym kontekście przykładem jest postępowanie przetargowe na usługi sprzątania, w którym jeden z wykonawców nie uwzględnił w ogóle w cenie swojej oferty takich czynników kosztotwórczych jak zastępstwo pracowników w czasie realizacji prawa do urlopu (art. 152 k.p.), względnie konieczność zapłaty ekwiwalentu pieniężnego w przypadku niewykorzystania urlopu przez pracowników (art. 171 k.p.), zastępstwo pracowników w czasie zwolnienia chorobowego, prowadzenie szkoleń BHP dla pracowników (art. 2373 i 2374 k.p.)...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Monitor Zamówień Publicznych"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Roczny dostęp do filmów instruktażowych
  • Cykl szkoleń online
  • Indywidualne konsultacje
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy